ΑΥΤΙΣΜΟΣ: Αποτελεσματικές τεχνικές επιβράβευσης του παιδιού

Πώς να ενισχύω σωστα το παιδί με Αυτισμό ώστε να πετύχω
την βέλτιστη αποτελεσματικότητα του προγράμματος
που εφαρμόζω;

Στον αυτισμό, είναι ανάγκη να ακολουθείται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης για κάθε μαθητή βασισμένο στις ανάγκες του και τις δυνατότητές του. Οι ανάγκες των μαθητών τείνουν να αλλάζουν με το χρόνο, γι αυτό οι δάσκαλοι καλούνται να δοκιμάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ανά διαστήματα ακόμη και στον ίδιο μαθητή. Ο δάσκαλος, ο ειδικός θεραπευτής κι ο γονεας, όλοι δηλαδή οι φορείς υποστήριξης του μαθητή, χρειάζεται να δώσουν μεγάλη προσοχή στην σημασία της θετικής ενίσχυσης του μαθητή. Χωρίς αυτήν, είναι πιθανό να μη δούμε άμεσα και σταθερά τα αποτελέσματα του προγράμματος που εφαρμόζουμε. 

Συγκεκριμένος και θετικός έπαινος όταν ο μαθητής μαθαίνει

Οι μαθητές με αυτισμό μπορούν να μάθουν με μια προσπάθεια, έτσι είναι σημαντικό να κατευθύνετε τον έπαινο στην πολύ συγκεκριμένη συμπεριφορά: «Γιώργο, τα καταφέρνεις πολύ καλά στον πολλαπλασιασμό αυτών των αριθμών». Λέγοντας μόνο «Γιώργο, τα πας πολύ καλά», όταν ο Γιώργος ταλαντεύει τα πόδια του ενώ κάνει μια μαθηματική άσκηση, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να συνδέσει  την ταλάντευση των ποδιών με τον γενικό έπαινο.

Χρήση σημαντικών ενισχυτών

Οι ενισχυτές μπορεί να είναι οτιδήποτε, από τον προφορικό έπαινο  μέχρι  απτά αντικείμενα (αυτοκόλλητα,παιχνίδι) που μπορεί να ενισχύσουν τη συμπεριφορά που πρέπει να μάθει ο μαθητής. Οι μαθητές με αυτισμό ενδέχεται να μην κινητοποιούνται από κοινούς ενισχυτές οι οποίοι λειτουργούν με άλλους μαθητές. Ενδέχεται να προτιμούν να περάσουν λίγη ώρα μόνοι τους, να μιλήσουν με ένα μέλος του προσωπικού που προτιμούν, να κάνουν μια βόλτα ή μια άσκηση ρουτίνας, να παίξουν με ένα επιθυμητό αντικείμενο, να ακούσουν μουσική, να παίξουν στο νερό, να εκτελέσουν μια αγαπημένη ρουτίνα, στοιχεία που  προσφέρουν συγκεκριμένη αισθητηριακή ενίσχυση ή να κάτσουν στο παράθυρο.

Αναλυτικά, τα είδη των ενισχυτών βάσει της γνωσιακής συμπεριφοριστικής προσέγγισης είναι:

1)Υλικοί ενισχυτές: οποιοδήποτε υλικό αγαθό μπορεί να δοθεί άμεσα (καραμέλα, γλυκο, αναψυκτικό, αυτοκόλλητο κ.α.), σε συγκεκριμένη μικρή ποσότητα κι εφοσον το  παιδί δεν το χρησιμοποιεί τακτικά στην καθημερινότητα του.

2)Κοινωνικοί ενισχυτές: οποιαδήποτε λεκτική ή μη λεκτική αποδοχή (έπαινος, χάδι, φιλί, χαμόγελο, απτική επαφή κ.α.)

3)Προνόμια: ενίσχυση που δίνεται μόνο σε επαναλαμβανόμενη επιτυχή εκπλήρωση μιας συμπεριφοράς  (επιπλέον χρόνος για διάλειμμα, βόλτα στην εξοχή κ.α.)

4)Tokens (Αμοιβές) : οποιοδήποτε συμβολικό αντικείμενο (αστεράκι, πόντος επιβράβευσης κ.α.) που κερδίζει κάποιος όταν εκδηλώνει μια θετική συμπεριφρά και κατόπιν τα ανταλλάσσει με μια δική του επιθυμητή δραστηριότητα ή προίον ή προνόμιο (Σύστημα ανταλλάξιμων αμοιβών).

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ενισχυτής για το κάθε παιδί. Μπορεί να είναι χρήσιμο ένα προφίλ προτιμήσεων που προσδιορίζει τις δραστηριότητες ή  τους άλλους ενισχυτές που ο μαθητής προτιμάει. Αυτή η λίστα των προτιμήσεων μπορεί να δημιουργηθεί με τη βοήθεια της οικογένειας και να μοιραστεί σε όλη τη διεπιστημονική ομάδα υποστήριξης του παιδιού (λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, ψυχολόγο).

Read More

ΑΥΤΙΣΜΟΣ: Συμβουλές για καλύτερη διαχείριση της τάξης

Η διαταραχή αυτιστικού φασματος στη σχολική τάξη
1. Δομημένο, Σαφές και προβλέψιμο εκπαιδευτικό περιβάλλον

      Το περιβάλλον είναι καλό να είναι δομημένο, οργανωμένο, να παρέχει σταθερότητα και σαφήνεια, ώστε οι μαθητές να γνωρίζουν πού ανήκει κάθε τι, τί αναμένεται από αυτούς σε κάθε συγκεκριμένη κατάσταση και να γνωρίζουν τι ακολουθεί.

2.Σταθερό ημερήσιο οπτικό πρόγραμμα

       Το εξατομικευμένο πρόγραμμα για ένα μαθητή με αυτισμό πρέπει να ταιριάζει στο γενικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Χρησιμοποιήστε ποικίλες δραστηριότητες για να αποφύγετε να βαρεθεί το παιδί,  εναλλάσσετε τις ασκήσεις για να μειώνετε το άγχος και να προλαμβάνετε τις πιθανές μη επιθυμητές συμπεριφορές. Βοηθητικό μπορεί να είναι να εναλλάσσεται ο μεγάλος όγκος ασκήσεων με ευκαιρίες για ξεκούραση σε ήσυχο χώρο.

       Επιπλέον, η ενσωμάτωση φυσικής δραστηριότητας και άσκησης μέσα στη μέρα είναι βοηθητική. Όλες οι προγραμματισμένες δραστηριότητες μπορεί να αποδοθούν οπτικά και να τοιχοκολληθούν ή να τοποθετηθούν κοντά στα θρανία των μαθητών. Με αυτό τον τρόπο οι μαθητές μπορούν να δουν την αλληλουχία των δραστηριοτήτων, να κατανοήσουν αλλαγές και τι ακολουθεί κάθε φορά. Οι μαθητές βοηθούνται να χρησιμοποιούν το οπτικό πρόγραμμα αυτόνομα. Το εκπαιδευτικό προσωπικό μπορεί να οδηγεί το μαθητή στο πρόγραμμα όταν είναι η στιγμή να μεταβεί σε νέα δραστηριότητα.

 3. Περιοχές και ευκαιρίες χαλάρωσης

        Ίσως είναι χρήσιμο να ορισθεί μια ήρεμη και ήσυχη περιοχή, στην οποία θα μπορεί να πηγαίνει ο μαθητής να χαλαρώνει. Κάποιοι μαθητές με αυτισμό χαλαρώνουν με το να συμμετέχουν σε επαναληπτικές συμπεριφορές οι οποίες λειτουργούν χαλαρωτικά σε αυτούς. Σε μερικές περιπτώσεις, μαθητές που έχουν συγκεκριμένη επαναληπτική κίνηση, όπως να κουνιούνται ή άλλες στερεοτυπικές κινήσεις, μπορεί να τους δοθεί χώρος και χρόνος όπου αυτές οι κινήσεις επιτρέπονται.

4. Δημιουργία ευκαιριών ουσιαστικής επαφής με συνομήλικους που έχουν κατάλληλη κοινωνική συμπεριφορά

 Ευκαιρίες για επαφή με συνομηλίκους μπορεί να περιλαμβάνουν:

·      Ορίζω  ένα συμμαθητή του ως ‘φίλο’ για να περπατούν μαζί στον διάδρομο, για την αυλή και κατά την διάρκεια άλλων μη δομημένων δραστηριοτήτων.

·      Εναλλάσσω τους ‘φίλους’ ανά χρονικά διαστήματα και ανά δραστηριότητα.

·      Κανονίζω οι ‘φίλοι’ που υποστηρίζουν τον μαθητή να είναι από διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, χρησιμοποιώ ένα μεγαλύτερο μαθητή σε ηλικία για να υποστηρίζει τον μαθητή με αυτισμό.

·      Εμπλέκω συνομηλίκους που θα παρέχουν εξατομικευμένες οδηγίες.

·      Διευκολύνω την συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες.

·       

Read More

Τα οπτικά βοηθήματα στην εκπαίδευση παιδιών στο Φάσμα του Αυτισμού

Η προσέγγιση που συστήνεται κυρίως για τη διδασκαλία των μαθητών με αυτισμό είναι η χρήση οπτικών βοηθημάτων. Συνήθως, οι μαθητές παρουσιάζουν σχετικά δυνατές επιδόσεις στη σκέψη του πραγματικού και χειροπιαστού, στη μηχανική αποστήθιση και στην κατανόηση των οπτικοχωρικών σχέσεων ενώ διαφαίνονται δυσκολίες στην αφηρημένη σκέψη, στην κοινωνική γνώση,  στην επικοινωνία και στην προσοχή. Τα γραπτά και οπτικά βοηθήματα μπορούν συχνά να βοηθήσουν το μαθητή να μάθει, να επικοινωνεί και να αναπτύξει αυτοέλεγχο.

Το οπτικό είναι από τα ασφαλέστερα και τα δυνατότερα συστήματα εκμάθησης του παιδιού. Από την στιγμή λοιπόν που το παιδί δυσκολεύεται στην επικοινωνία του, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας μέσω οπτικών βοηθημάτων. Ο πιο άμεσος τέτοιος τρόπος είναι το Pecs (Picture Exchange Communication System). Το PECS αναπτύχθηκε ως ένα συγκεκριμένο πακέτο εκπαίδευσης σε ενισχυτική εναλλακτική επικοινωνία που απευθύνεται σε παιδιά και ενήλικες με αυτισμό που δεν έχουν λόγο και άλλες επικοινωνιακές δεξιότητες προκειμένου να εκκινήσουν την επικοινωνία. Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς, σε άτομα που φροντίζουν παιδιά με αυτισμό και στους γονείς τους, οπότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πολλά διαφορετικά πλαίσια. Απώτερος σκοπός του προγράμματος είναι να μάθουν τα παιδιά να κάνουν σχόλια και να απαντούν ευθέως σε ερωτήσεις. Το PECS μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό εάν συνδυαστεί κατάλληλα με άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα όπως το TEACCH που χρησιμοποιεί εικόνες εδώ και πάρα πολλά χρόνια για να βοηθήσει τα παιδιά που δεν έχουν λόγο και απετέλεσε ουσιαστικά το εφαλτήριο για την ανάπτυξη του PECS. 

Η συνεισφορά των οπτικών βοηθημάτων:

Οργάνωση χρόνου του μαθητή (ημερήσια προγράμματα, λίστες δραστηριοτήτων, ημερολόγια)

Κατευθυντικές οδηγίες για το μαθητή (οπτική επίδειξη των δραστηριοτήτων της τάξης)

Κατανόηση  της οργάνωσης του περιβάλλοντος (ετικέτες στα αντικείμενα, στις συσκευασίες, στις λίστες, στα γραφήματα και στα μηνύματα)

Ενίσχυση της κατάλληλης συμπεριφοράς και κοινωνικών δεξιοτήτων  (οπτικοποίηση κανόνων που σηματοδοτούν τη ρουτίνα)

 

Ένα από τα πλεονεκτήματα της χρήσης των οπτικών βοηθημάτων είναι ότι οι μαθητές μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν για όσο χρειάζονται προκειμένου να επεξεργαστούν μία πληροφορία.  Αντίθετα, η προφορική πληροφορία είναι παροδική:  εφόσον ειπωθεί μια φορά, το μήνυμα δεν είναι πλέον προσβάσιμο. Επιπροσθέτως, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στους μαθητές που έχουν δυσκολία στην επεξεργασία της γλώσσας γιατί χρειάζονται περισσότερο χρόνο για αυτοματοποίηση των νέων συμπεριφορών. Τέλος, ενδέχεται να είναι δύσκολο να αποκλείσουν  λιγότερο σημαντικά ερεθίσματα του ευρύτερου περιβάλλοντός τους.  Γενικά, η χρήση οπτικών βοηθημάτων καθιστά ικανό το άτομο να επικεντρωθεί στο μήνυμα.

Τα οπτικά βοηθήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ποικίλους τρόπους μέσα στην τάξη ωστόσο για να είναι επιτυχή, θα πρέπει το επίπεδο πολυπλοκότητας τους να προσαρμόζεται στο επίπεδο κατανόησης του κάθε μαθητή, τις ικανότητές του αλλά και τις αντιδράσεις του. Δηλαδή, το να χρησιμοποιήσει κάποιος απλά γραμμές, όταν ο μαθητής χρειάζεται έγχρωμες φωτογραφίες προκειμένου να κατανοήσει, θα οδηγήσει στη ματαίωση όλων των εκπαιδευτικών στόχων.

Χρειάζεται να θυμόμαστε πώς η  απάντηση στην ερώτηση «ποια εκπαιδευτική αντιμετώπιση θεωρείται αποτελεσματική στην περίπτωση του αυτισμού» έγκειται στη κατανόηση της ίδιας της αναπτυξιακής διαταραχής.  Δεν υπάρχει μια προσέγγιση,  μια αντιμετώπιση,  μια συνταγή για όλα τα παιδιά στο φάσμα.  Δεν υπάρχει πανάκεια σε ό,τι αφορά την εκπαιδευτική προσέγγιση.  Μελέτες υποστηρίζουν ότι το εκπαιδευτικό σχέδιο είναι αποτελεσματικότερο εφόσον σχεδιάζεται στηριζόμενο στην κατανόηση του Αυτιστικού Φάσματος και εξατομικευμένα για το κάθε παιδί λαμβάνοντας υπόψιν ότι όλα τα παιδιά εμφανίζουν χαρακτηριστικά που δεν φαίνονται ίδια.  Η ένταση και η φύση της διαταραχής διαφέρει και η αλληλεπίδραση τους έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση ποικίλων κλινικών εκφράσεων. Kαμία μέθοδος για τη διδασκαλία των μαθητών με αυτισμό δεν είναι επιτυχής για όλους τους μαθητές. Στον αυτισμό, είναι ανάγκη να ακολουθείται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης για κάθε μαθητή βασισμένο στις ανάγκες του και τις δυνατότητές του. Επιπλέον, οι ανάγκες των μαθητών τείνουν να αλλάζουν με το χρόνο, γι αυτό οι δάσκαλοι καλούνται να δοκιμάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ανά διαστήματα ακόμη και στον ίδιο μαθητή.

Read More

Η σημασία της παράλληλης στήριξης των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

Φώτης Παπαναστασίου

Ειδικός Παιδαγωγός

MSc Σχολική Ψυχολογία

www.eidikospaidagogos.gr

Τί ακριβώς σημαίνει "παραλληλη στήριξη στο γενικό σχολείο"και  σε ποιά παιδιά αναφέρεται;

Στόχος της παράλληλης στήριξης είναι ο μαθητής σταδιακά να αυτονομηθεί ως παρουσία στη συνήθη σχολική τάξη ώστε να μην απαιτείται ο εκπαιδευτικός να παρευρίσκεται στο σύνολο των ωρών της σχολικής τάξης. Η παράλληλη στήριξη παρέχεται ως ενισχυτικός και ενταξιακός θεσμός της παιδαγωγικής πράξης και της μαθησιακής διαδικασίας και δεν έχει σε καμία περίπτωση χαρακτήρα φύλαξης του παιδιού ή εξυπηρέτησης στην καθημερινή διαβίωση.
Παράλληλη στήριξη δέχεται κάθε μαθητής με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εφ’ όσον μπορεί ν’ ανταποκριθεί στο αναλυτικό πρόγραμμα της τάξης φοίτησής του καθώς και σε κάθε εκδήλωση σχολικής διαδικασίας. Μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θεωρούνται όσοι για ολόκληρη ή ορισμένη περίοδο της σχολικής τους ζωής εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες μάθησης εξαιτίας αισθητηριακών, νοητικών, γνωστικών, αναπτυξιακών προβλημάτων, ψυχικών και νευροψυχικών διαταραχών οι οποίες, σύμφωνα με τη διεπιστημονική αξιολόγηση, επηρεάζουν τη διαδικασία της σχολικής προσαρμογής και μάθησης. Στους μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες συγκαταλέγονται ιδίως όσοι παρουσιάζουν νοητική αναπηρία, αισθητηριακές αναπηρίες όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες με χαμηλή όραση), αισθητηριακές αναπηρίες ακοής (κωφοί, βαρήκοοι), κινητικές αναπηρίες, χρόνια μη ιάσιμα νοσήματα, διαταραχές ομιλίας-λόγου, ειδικές μαθησιακές δυσκολίες όπως δυσλεξία, διαταραχή ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα, διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, ψυχικές διαταραχές και πολλαπλές αναπηρίες. Στην κατηγορία μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν εμπίπτουν οι μαθητές με χαμηλή σχολική επίδοση που συνδέεται αιτιωδώς με εξωγενείς παράγοντες, όπως γλωσσικές ή πολιτισμικές ιδιαιτερότητες.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η δυνατότητα του μαθητή να παραμείνει στην τάξη και στο σχολείο χωρίς υποστήριξη για διάστημα ίσο με το μισό του πρωινού ωραρίου. Για τον λόγο αυτό υποβάλλεται εισήγηση από την ΕΔΕΑΥ ή αν δεν υπάρχει από τον σύλλογο διδασκόντων μέσω του Διευθυντή του σχολείου σε συνεδρίαση ειδικά για τον σκοπό αυτό, προς το οικείο ΚΕΔΔΥ. Εξαίρεση σε αυτό μπορούν να αποτελούν το Νηπιαγωγείο, η Α΄ και η Β΄ τάξη του Δημοτικού εφόσον το ΚΕΔΔΥ έχει απολύτως δικαιολογημένα εισηγηθεί κάτι τέτοιο.
Παράλληλη στήριξη μπορούν να διεκδικήσουν εκείνα τα παιδιά που η αναπηρία τους και οι ειδικές εκπαιδευτικές τους ανάγκες έχουν πιστοποιηθεί από τον αρμόδιο φορέα Κ.Ε.Δ.Δ.Υ., Ιατροπαιδαγωικό, Δημόσιο νοσοκομείο.

Κατά πόσο βοηθάει η εφαρμογή της παράλληλης στήριξης μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην προώθηση της συμπερίληψης τους στο γενικό σύνολο  ;

Η παράλληλη στήριξη ως θεσμός βοηθάει στην προώθηση της συμπερίληψης του μαθητή στο γενικό σύνολο μόνο όταν γίνεται με τρόπο μεθοδικό κι οργανωμένο. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο απαιτείται η συνεργασία όχι μόνο των δύο εκπαιδευτικών της τάξης αλλά ολόκληρου του σχολικού πλαισίου κι όσων εμπλέκονται άμεσα με τον μαθητή. Σε κάθε άλλη περίπτωση η εφαρμογή της παράλληλης στήριξης δεν μπορεί να επιτύχει τους εκπαιδευτικούς στόχους της και πολλές φορές καταλήγει να έχει τη μορφή απλής φύλαξης.
 

Μερικές φορες, η συνεργασία με τον δάσκαλο της τάξης δεν ειναι εύκολη. Τι συμβουλεύετε τους εκπαιδευτές της παράλληλης στήριξης σε αυτή την περίπτωση;

Η επιτυχία ή αποτυχία ανάπτυξης ενός υγιούς κλίματος συνεργασίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι η από κοινού «ιδιοκτησία», δηλαδή ότι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες για θέµατα σχετικά µε την από κοινού χρήση της τάξης, τους στόχους του προγράµµατος, το εποπτικό υλικό, την ευθύνη και σχετικά µε θέµατα που αφορούν τους µαθητές. Η τάξη θα πρέπει να θεωρηθεί ως κοινή και όχι ότι ένας εκπαιδευτικός επισκέπτεται την τάξη του άλλου.
Ένας άλλος παράγοντας είναι η ισοτιµία στη σχέση ανάµεσα στους δύο εκπαιδευτικούς. Πιο συγκεκριµένα, οι εκπαιδευτικοί στην τάξη θα πρέπει να µοιράζονται τη δύναµη και το έργο τους δίκαια.
Πολύ σημαντικός παράγοντας είναι επίσης και το κατά πόσο ο κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να αναπτύξει ικανότητες συνεργασίας ή κατά πόσο είναι εξοικειωμένος με το να συνεργάζεται.
Ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης καλό θα είναι να αποφεύγει τις προσωπικές συγκρούσεις και διενέξεις με τον εκπαιδευτικό της τάξης. Αν είναι η πρώτη φορά που ο εκπαιδευτικός της τάξης καλείται να συνεργαστεί, θα πρέπει να του δώσει το χρόνο να προσαρμοστεί χωρίς να εμμένει να εφαρμόσει πρακτικές και τεχνικές που δεν του είναι οικείες. Η εναλλαγή των ρόλων θα πρέπει να γίνεται με απόλυτη συνεννόηση και συγκατάθεση και των δύο πλευρών.
Αν η μεταξύ τους σχέση επηρεάζει την επίδοση των παιδιών και την επίτευξη των εκπαιδευτικών στόχων, καλό θα είναι να ενημερώσει τον Διευθυντή του σχολείου ή/και να καλέσει το Σύμβουλο Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης για να τους βοηθήσει στη μεταξύ τους σχέση.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να διατηρούν όλη τους την προσοχή στις ανάγκες των παιδιών και να μην ξεχνούν ότι ο σκοπός της εκπαιδευτικής τους παρέμβασης είναι η υποστήριξη και η ουσιαστική ενσωμάτωση κι αυτονομία του μαθητή στο σχολικό πλαίσιο.
 

Ποιός πιστεύετε ότι ειναι καλό να είναι ο πρωταρχικός στόχος των εκπαιδευτών παράλληλης στήριξης σε σχέση με την ενίσχυση του μαθητή τους;

 
Ο πρωταρχικός στόχος των εκπαιδευτικών παράλληλης στήριξης είναι η όσο το δυνατόν αυτονόμηση του μαθητή. Ο μαθητής θα πρέπει να μάθει να λειτουργεί αυτόνομα τόσο σε μαθησιακό επίπεδο όσο και σε κοινωνικό. Σε καμία περίπτωση ο μαθητής δε θα πρέπει να νιώθει εξαρτημένος από τον εκπαιδευτικό παράλληλης στήριξης για να μπορέσει να σταθεί και να ανταποκριθεί στο σχολικό πλαίσιο. 

Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, ο εκπαιδευτής πώς μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί με αυτισμό;

Το αυτιστικό παιδί στο διάλειμμα συνήθως παρουσιάζει δύο συμπεριφορές που πολλές φορές το δυσκολεύουν στις διαπροσωπικές του σχέσεις με τους συμμαθητές του. Μπορεί να είναι απομονωμένο, να μην παίζει με τα άλλα παιδιά και πολλές φορές να μην τα προσεγγίζει καθόλου. Καλό θα είναι λοιπόν ο εκπαιδευτικός να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει πιθανές φιλίες που έχει εντοπίσει μέσα στην τάξη. Από την άλλη το αυτιστικό παιδί ίσως να γίνεται κυριαρχικό στο παιχνίδι, να προσεγγίζει τους συμμαθητές του με λάθος τρόπο και να είναι αδέξιο στους χειρισμούς του. Καλό θα είναι ο εκπαιδευτικός να γίνει ένα άτομο αναφοράς  για το αυτιστικό παιδί στην αυλή κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, στο οποίο θα μπορεί να απευθύνεται όποτε το έχει ανάγκη για να τον ηρεμήσει ή να τον καθοδηγήσει. Μπορεί να ενημερώσει το παιδί για το ποιες συμπεριφορές είναι επιτρεπτές και ποιες όχι. Όταν του ζητείται να μην εμφανίζει μια συμπεριφορά, θα πρέπει να του δίνονται εναλλακτικές και πιο αποδεκτές λύσεις για να εφαρμόσει. Καλό θα είναι να επιβραβεύεται η επιθυμητή συμπεριφορά όταν παρατηρείται και να μην γίνεται ιδιαίτερη αναφορά όταν εμφανίζεται η ανεπιθύμητη.
Σε κάθε περίπτωση ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ακολουθεί τους ρυθμούς του παιδιού και να αφουγκράζεται τις ανάγκες του. Δε θα πρέπει να παρασύρεται από προσωπικές αντιλήψεις και να δίνει στο παιδί το χρόνο και το χώρο που χρειάζεται.
 
Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στηριξης να εμπλουτίζει τον ρόλο του κατά την άσκηση των καθηκόντων του σε σχέση και με τους υπόλοιπους μαθητές της τάξης ώστε να είναι περισσότερο παραγωγικός για το σύνολο;

 
Ο εκπαιδευτικός παράλληλης στήριξης δεν θα πρέπει να κάθεται αποκλειστικά δίπλα στον μαθητή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Καλό θα είναι, εκτός από την παροχή υποστηρικτικής διδασκαλίας κυρίως στο παιδί με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, να περιέρχεται ταυτόχρονα στην τάξη και να βοηθά και άλλα παιδιά που έχουν ανάγκη. Σε απόλυτη συνεννόηση με τον εκπαιδευτικό της τάξης εναλλάσσονται οι ρόλοι τους και τον βοηθά στο σχεδιασμό της διδασκαλίας. Σε μια φωτογραφία ενός στιγμιότυπου της τάξης δε θα πρέπει να φαίνεται ποιος είναι ο εκπαιδευτικός της τάξης και ποιος ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης. Καλό θα είναι επίσης σε συνεργασία με την εκπαιδευτικό της τάξης να εισηγείται και να υλοποιεί σχέδια εργασίας με στόχο το σεβασμό της διαφορετικότητας. Θα πρέπει να έχει ενεργό ρόλο μέσα στη σχολική τάξη ώστε να καλύπτει τις ανάγκες του συνόλου των μαθητών.

Ευχαριστώ θερμά τον ειδικό παιδαγωγό κύριο Φώτη Παπαναστασίου για την παραχώρηση της συνέντευξης.

Read More

Μαθησιακές δυσκολίες: Οι μύθοι γύρω από τη δυσλεξία

Με την δημοσιογράφο κα Ζωή Κρονάκη

Οι μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν ένα μεγάλο κεφάλαιο της ειδικής αγωγής. Υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από αυτές, οι οποίοι είναι χρήσιμο να αποσαφηνιστούν διότι μόνο έτσι θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε εις βάθος τί σημαίνει δυσλεξια, αλλά και θα βοηθήσουμε ένα παιδί που έχει μαθησιακές δυσκολίες.

ΜΥΘΟΣ : Ένα παιδί που έχει μαθησιακές δυσκολίες, έχει πάντα δυσλεξία.

ΑΛΗΘΕΙΑ:Οι μαθησιακές δυσκολίες χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες, τις γενικές μαθησιακές και τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες. Η δυσλεξία ανήκει στην κατηγορία των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών μαζί με την δυσαναγνωσία, δυσαριθμησία και δυσγραφία και είναι η δημοφιλέστερη αυτών. Άρα, προτού προβούμε να πούμε ότι ένα παιδί έχει δυσλεξία, θα πρέπει πρώτα να διακρίνουμε σε ποια από τις δύο κατηγορίες μαθησιακών δυσκολιών ανήκει. 

ΜΥΘΟΣ: Η δυσλεξία αφορά τον προφορικό λόγο ενός παιδιού.

ΑΛΗΘΕΙΑ:Η δυσλεξία είναι μία μαθησιακή διαταραχή η οποία αφορά αποκλειστικά τον γραπτό λόγο και συγκεκριμένα τους μαθησιακους τομείς της ανάγνωσης και της γραφής. 

ΜΥΘΟΣ: Τα συμπτώματα της δυσλεξίας υποχωρούν με τον καιρό από μόνα τους.

ΑΛΗΘΕΙΑ:Δυστυχώς, η δυσλεξία, όπως κι οι υπόλοιπες ειδικές μαθησιακές δυσκολίες είναι εγγενείς, δηλαδή συνοδεύουν το άτομο απο τη στιγμή της γέννησης του. Συνεπώς, δεν θεραπεύεται, όμως το άτομο μπορεί να γίνει περισσοτερο λειτουργικό στη διαδικασία μάθησης αν γίνει εγκαίρως η διάγνωση από τους ειδικούς. Η διαγνωση γίνεται από διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει παιδοψυχίατρο, ψυχολόγο, λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, ειδικό παιδαγωγό και πραγματοποιείται στα Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής των Δήμων, σε Ιατροπαιδαγωγικές Υπηρεσίες των Δημόσιων Νοσοκομείων και στα ΚΕΔΔΥ (Κέντρα Διάγνωσης, Διαφοροδιάγνωσης και Υποστήριξης). Η διαγνωση από αυτούς τους δημόσιους φορείς είναι απαραίτητη διότι εγκρίνεται από τα σχολεία και τα ασφαλιστικά ταμεία.

ΜΥΘΟΣ: Η αριστεροχειρία αποτελεί ένδειξη δυσλεξίας. 

ΑΛΗΘΕΙΑ: Δεν υπάρχουν μελέτες που υποδεικνύουν κάποια σχέση ανάμεσα στην αριστεροχειρία και τη δυσλεξία. Είναι λάθος, λοιπόν, να συνδέεται η αριστεροχειρία  με οποιουδήποτε τύπου μαθησιακή δυσκολία. Θα ήταν καλό λοιπόν να ενισχύσουμε αυτή την επιλογή του παιδιού εκπαιδεύοντας το να έχει καλή λαβή του μολυβιού και σωστή στάση σώματος κατά τη γραφή του, κι όχι να επιπλήττουμε ή να τιμωρούμε την αριστεροχειρία. 

ΜΥΘΟΣ: Ενα παιδί με δυσλεξία έχει χαμηλή νοημοσύνη.

ΑΛΗΘΕΙΑ:Τα παιδιά με δυσλεξία έχουν πάντα φυσιολογική ή μερικές φορές ανώτερη νοημοσύνη. Μάλιστα, για να γίνει η διάφοροδιάγνωση της δυσλεξίας από τις γενικές μαθησιακές δυσκολίες, ο δείκτης νοημοσύνης είναι βασικό κριτήριο. 

ΜΥΘΟΣ:Ένα παιδί με διάσπαση προσοχής έχει πάντα δυσλεξία.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Η διάσπαση προσοχής, δηλαδή η δυσκολία του παιδιού να συγκεντρώνεται για πολλή ώρα σε ένα ερέθισμα, είναι συμπεριφορική δυσκολία, όχι μαθησιακή. Συνεπώς, ένα παιδί με διάσπαση προσοχής δεν είναι απαραίτητο να έχει δυσλεξία. Από την άλλη, ένα παιδί με διαγνωση δυσλεξίας, έχει σιγουρα διάσπαση προσοχής.

ΜΥΘΟΣ: Η καθρεφτική γραφή (γράφει 3 αντί για έψιλον) κι η αντιστροφή γραμμάτων είναι σημάδια δυσλεξίας.

ΑΛΗΘΕΙΑ:Η καθρεφτική γραφή είναι μία από τις ενδειξεις της δυσλεξίας. Υπάρχουν όμως πολλές ακόμη που χρειάζεται να συνυπάρχουν ώστε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ένα παιδί έχει δυσλεξία. Άρα, καλό είναι να μην εστιάζουμε μονο σε ένα σύμπτωμα. 

ΜΥΘΟΣ: Η δυσλεξία δεν αντιμετωπίζεται με κανέναν τρόπο.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Η δυσλεξία δεν θεραπεύεται, όμως ένα παιδί μπορεί  να διευκολυνθεί στη διαδικασία της μαθησης, με την προϋπόθεση ότι η διάγνωση θα γίνει εγκαίρως στο τέλος της δευτέρας δημοτικού. Το παιδί τότε θα ακολουθήσει ένα εξατομικευμένο μαθησιακό πρόγραμμα παρέμβασης, το οποίο θα είναι φτιαγμένο ειδικά για τις δικές του δυσκολίες, ανάγκες και δυνατότητες.

Στο παρακάτω βίντεο, μπορειτε να δείτε περισσότερες πληροφορίες, σχετικά με τη δυσλεξία, έτσι όπως παρουσιάστηκαν κατά τη φιλοξενία μας στην εκπομπή Happy Day στο κανάλι του Alpha.

Read More

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ: ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΣΤΟΥΣ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ

Έχοντας ως στόχο τη διευκόλυνση του εκπαιδευτικού έργου κατά τη διάρκεια του μαθήματος αλλά και τη δημιουργία μίας εποικοδομητικής εκπαιδευτικής σχέσης με το παιδί που έχει μαθησιακές δυσκολίες, προτείνουμε στους εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τα εξής:

- Είναι χρήσιμο να μην επιμένετε όταν κάτι δεν είναι κατανοητό

- Τοποθέτηση στο πρώτο θρανίο/κοντά στην έδρα μακριά από τα παράθυρα και τους διαδρόμους για να ελαχιστοποιηθούν οι οπτικές και ακουστικές αποσπάσεις της προσοχής.

- Καθαρή γραφή στον πίνακα

- Επιείκεια στην εξέταση

- Μπορείτε να αναθέτετε πρακτικές εργασίες- π.χ να βοηθάει τον καθηγητή (σβήσιμο του πίνακα κ.α). Έτσι, προλαβαίνετε την υπερκινητικότητά του παιδιού.

- Ενθάρρυνση και επιβράβευση της προσπάθειας

- Θετική ενίσχυση με επιβράβευση κάθε φορά που προσπαθεί να συνεργαστεί ή που υπακούει στους κανόνες συμπεριφοράς της τάξης.

- Ενθάρρυνση ανταλλαγής τηλεφώνων με συμμαθητές

- Προσπαθείτε να μιλάτε σταθερά και καθαρά με χρωματισμούς

- Ενθάρρυνση συμμετοχής του παιδιού στην ομάδα

- Συχνή επαναφορά της προσοχής κατά την παράδοση μαθήματος με διακριτικό τρόπο (χτυπάμε το θρανίο του ή αλλάζουμε χρωματισμό στη φωνή μας όταν στεκόμαστε δίπλα του)

- Καλό είναι να μην επιτρέπετε τα άλλα παιδιά να επιπλήττουν ή να διορθώνουν.

- Στην ορθογραφία εάν διορθώνετε, να υπογραμμίζετε μία σειρά ορθογραφικών λαθών, π.χ. μόνο θεματικά ή μόνο καταληκτικά, μόνο αντιστροφές, μόνο κακογραφία κλπ

- Προσπαθήστε να μην σχολιάζετε τα λάθη ενός παιδιού δημόσια μέσα στην τάξη.

- Στα θεωρητικά μαθήματα μπορείτε να παρέχετε μια περίληψη, βασικές έννοιες και ένα ουσιαστικό λεξιλόγιο πριν από το μάθημα ή την παρουσίαση θέματος. Ζητήστε από το παιδί να εξασκηθεί σε αυτό τον τρόπο. Επαναλάβετε, όσο μπορείτε την ίδια διαδικασία.

- Όσο μπορείτε, αναπτύξτε την παράδοση του μαθήματος με ερωτήσεις διερευνητικές. Με τον ίδιο τρόπο να γίνεται και η εξέταση του μαθήματος

- Όσο μπορείτε, προσπαθείτε να διαμορφώνετε οπτικά σχεδιαγράμματα και μοιράστε το στα παιδιά για να το έχουν μπροστά τους

Εύχομαι σε όλους τους καθηγητές καλή σχολική χρονιά με πρωταρχικό στόχο την δημιουργία μίας σχέσης αγάπης, συνεργασίας, κατανόησης και αλληλοσεβασμού μεταξύ εσάς και των μαθητών σας. Λάβετε υπόψιν σας πάντα, πως κυρίως αυτά τα στοιχεία προάγουν την αληθινή παιδεία.

Read More

ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΑΔ(Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή) ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Τα παιδιά με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή (αυτισμός) χρειάζονται ένα άρτια οργανωμένο δίκτυο εκπαιδευτικής υποστήριξης, ώστε οι ανάγκες τους να καλύπτονται στο μέγιστο βαθμό. Τα παιδιά με ΔΑΔ εμφανίζουν δυσκολίες στην επικοινωνία, τη συναισθηματική έκφραση και τη συμπεριφορά τους μέσα σε μια ομάδα. Γι αυτό, καλό είναι ο εκπαιδευτικός να ακολουθεί κάποιες οδηγίες που θα τον βοηθήσουν στο πολυσύνθετο έργο του.

Ο ρόλος του δασκάλου

Ο δάσκαλος κατέχει κεντρικό ρόλο για την εκπαίδευση του παιδιού με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή. Συγκεκριμένα, είναι χρήσιμο:

• Να δημιουργήσει ένα φιλόξενο, ήρεμο κι οργανωμένο περιβάλλον στη τάξη
• Να προσαρμόζει κάθε φορά όταν αυτό είναι απαραίτητο, τις δραστηριότητες στις δυνατότητες του παιδιού
• Να φροντίζει να δίνει απλές και σαφείς οδηγίες ώστε να γίνονται απόλυτα κατανοητές
• Να ενισχύει τη λήψη αποφάσεων, εισάγοντας σταδιακά τις επιλογές που υπάρχουν και δίνοντας έτσι στο παιδί την ευκαιρία να αποφασίζει τι είναι καλύτερο για εκείνο. Αυτό θα βοηθήσει πολύ στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού.
• Να ξεκινά με εύκολες δραστηριότητες και σταδιακά να εισάγει τις περισσότερο απαιτητικές.
• Να διαβεβαιώνει ότι το παιδί έχει κατανοήσει πλήρως αυτό που του ζητείται.
• Να σχεδιάζει εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το παιδί με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή.
• Να ελέγχει ανά τακτά χρονικά διαστήματα την πρόοδο του παιδιού.
• Να συνδεθεί με το διεπιστημονικό προσωπικό που εργάζεται με το παιδί (λογοθεραπευτής, εργοθεραπευτής, ειδικός παιδαγωγός, ψυχολόγος, παιδοψυχίατρος)

Read More