Η Ψυχολογία του Παιδιού με ΔΕΠ-Υ

Οι εκπαιδευτικοί και ραδιοφωνικοι παραγωγοί Κος Φωτης Παντόπουλος και κα Σάντυ Βασιλάκη μας φιλοξένησαν  στην εκπομπή τους  Better Call the Teacher που ηταν αφιερωμενη στο πώς μπορουν οι γονείς κι οι εκπαιδευτικοι να βοηθησουν τα παιδιά με Διαταραχη Ελλειμματικης Προσοχης με ή Χωρις Υπερκινητικοτητα (ΔΕΠ-Υ). 

Η ΔΕΠ-Υ μπορεί να δημιουργήσει πολλές ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες στο παιδί, καθώς επηρεάζει άμεσα τις κοινωνικές του σχέσεις. Για να ακούσετε το ηχητικό απόσπασμα της εκπομπής όπου η παιδοψυχολόγος- Οικογενειακή συμβουλος Msc κα Χρύσα Βαλαμουτοπούλου θίγει το ζήτημα της ψυχολογίας του παιδιού με ΔΕΠ-Υ, πατήστε  Εδώ 
Για να ακούσετε ολόκληρη την εκπομπή, ακολουθήστε το link Better Call the Teacher

Read More

ΑΥΤΙΣΜΟΣ: Αποτελεσματικές τεχνικές επιβράβευσης του παιδιού

Πώς να ενισχύω σωστα το παιδί με Αυτισμό ώστε να πετύχω
την βέλτιστη αποτελεσματικότητα του προγράμματος
που εφαρμόζω;

Στον αυτισμό, είναι ανάγκη να ακολουθείται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης για κάθε μαθητή βασισμένο στις ανάγκες του και τις δυνατότητές του. Οι ανάγκες των μαθητών τείνουν να αλλάζουν με το χρόνο, γι αυτό οι δάσκαλοι καλούνται να δοκιμάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ανά διαστήματα ακόμη και στον ίδιο μαθητή. Ο δάσκαλος, ο ειδικός θεραπευτής κι ο γονεας, όλοι δηλαδή οι φορείς υποστήριξης του μαθητή, χρειάζεται να δώσουν μεγάλη προσοχή στην σημασία της θετικής ενίσχυσης του μαθητή. Χωρίς αυτήν, είναι πιθανό να μη δούμε άμεσα και σταθερά τα αποτελέσματα του προγράμματος που εφαρμόζουμε. 

Συγκεκριμένος και θετικός έπαινος όταν ο μαθητής μαθαίνει

Οι μαθητές με αυτισμό μπορούν να μάθουν με μια προσπάθεια, έτσι είναι σημαντικό να κατευθύνετε τον έπαινο στην πολύ συγκεκριμένη συμπεριφορά: «Γιώργο, τα καταφέρνεις πολύ καλά στον πολλαπλασιασμό αυτών των αριθμών». Λέγοντας μόνο «Γιώργο, τα πας πολύ καλά», όταν ο Γιώργος ταλαντεύει τα πόδια του ενώ κάνει μια μαθηματική άσκηση, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να συνδέσει  την ταλάντευση των ποδιών με τον γενικό έπαινο.

Χρήση σημαντικών ενισχυτών

Οι ενισχυτές μπορεί να είναι οτιδήποτε, από τον προφορικό έπαινο  μέχρι  απτά αντικείμενα (αυτοκόλλητα,παιχνίδι) που μπορεί να ενισχύσουν τη συμπεριφορά που πρέπει να μάθει ο μαθητής. Οι μαθητές με αυτισμό ενδέχεται να μην κινητοποιούνται από κοινούς ενισχυτές οι οποίοι λειτουργούν με άλλους μαθητές. Ενδέχεται να προτιμούν να περάσουν λίγη ώρα μόνοι τους, να μιλήσουν με ένα μέλος του προσωπικού που προτιμούν, να κάνουν μια βόλτα ή μια άσκηση ρουτίνας, να παίξουν με ένα επιθυμητό αντικείμενο, να ακούσουν μουσική, να παίξουν στο νερό, να εκτελέσουν μια αγαπημένη ρουτίνα, στοιχεία που  προσφέρουν συγκεκριμένη αισθητηριακή ενίσχυση ή να κάτσουν στο παράθυρο.

Αναλυτικά, τα είδη των ενισχυτών βάσει της γνωσιακής συμπεριφοριστικής προσέγγισης είναι:

1)Υλικοί ενισχυτές: οποιοδήποτε υλικό αγαθό μπορεί να δοθεί άμεσα (καραμέλα, γλυκο, αναψυκτικό, αυτοκόλλητο κ.α.), σε συγκεκριμένη μικρή ποσότητα κι εφοσον το  παιδί δεν το χρησιμοποιεί τακτικά στην καθημερινότητα του.

2)Κοινωνικοί ενισχυτές: οποιαδήποτε λεκτική ή μη λεκτική αποδοχή (έπαινος, χάδι, φιλί, χαμόγελο, απτική επαφή κ.α.)

3)Προνόμια: ενίσχυση που δίνεται μόνο σε επαναλαμβανόμενη επιτυχή εκπλήρωση μιας συμπεριφοράς  (επιπλέον χρόνος για διάλειμμα, βόλτα στην εξοχή κ.α.)

4)Tokens (Αμοιβές) : οποιοδήποτε συμβολικό αντικείμενο (αστεράκι, πόντος επιβράβευσης κ.α.) που κερδίζει κάποιος όταν εκδηλώνει μια θετική συμπεριφρά και κατόπιν τα ανταλλάσσει με μια δική του επιθυμητή δραστηριότητα ή προίον ή προνόμιο (Σύστημα ανταλλάξιμων αμοιβών).

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ενισχυτής για το κάθε παιδί. Μπορεί να είναι χρήσιμο ένα προφίλ προτιμήσεων που προσδιορίζει τις δραστηριότητες ή  τους άλλους ενισχυτές που ο μαθητής προτιμάει. Αυτή η λίστα των προτιμήσεων μπορεί να δημιουργηθεί με τη βοήθεια της οικογένειας και να μοιραστεί σε όλη τη διεπιστημονική ομάδα υποστήριξης του παιδιού (λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, ψυχολόγο).

Read More

Τεχνικές ανάπτυξης της επικοινωνίας και Αυτισμός

Η βοήθεια στους μαθητές με αυτισμό ώστε να αναπτύξουν δεξιότητες επικοινωνίας – για να εκφράζουν τις επιθυμίες και τις ανάγκες τους, να αλληλεπιδρούν κοινωνικά, να μοιράζονται πληροφορίες, να εκφράζουν συναισθήματα,  να διαμαρτυρηθούν ή να ξεφεύγουν από απεχθής καταστάσεις – είναι προτεραιότητα.

Προγράμματα που διευκολύνουν την ανάπτυξη της επικοινωνίας μπορούν να ξεκινούν από δομημένα πλαίσια, αλλά η προώθηση της γενίκευσης και η ενίσχυση της χρήσης της γλώσσας προϋποθέτει παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται σε φυσικά περιβάλλοντα. Γι αυτό, οι λειτουργικές γλωσσικές δεξιότητες είναι καλύτερο να διδάσκονται σε κοινωνικό πλαίσιο όπου θα χρησιμοποιηθούν και θα έχουν πραγματικό νόημα.  Η τάξη και το περιβάλλον του σχολείου παρέχουν μια πληθώρα ευκαιριών για την ανάπτυξη λειτουργικής επικοινωνίας μέσα σε κοινωνικά πλαίσια ενώ προωθούν και την γενίκευση. Οι συγκεκριμένες δεξιότητες προϋποθέτουν καθοδήγηση και στρατηγικές  για την ανάπτυξη στοχευόμενων δεξιοτήτων που πρέπει να αναγνωριστούν.

Η ομάδα του σχολείου, γονείς και εξειδικευμένοι επαγγελματίες πρέπει να συνεργαστούν για να αναγνωρίσουν επικοινωνιακούς στόχους και αντικείμενα για τον μαθητή με αυτισμό. Οι σχεδιασμένες παρεμβάσεις πρέπει να βασίζονται στις ικανότητες και τις ανάγκες του μαθητή.

1.Μαθαίνω να ακούω

Οι μαθητές με αυτισμό συχνά χρειάζονται δομημένα μαθήματα για το πώς να ακούνε. Μπορεί να είναι απαραίτητο να ενισχύετε  τις προσπάθειες στο να ακούν περισσότερο παρά να υποθέτετε ότι ακούν με μία προβλεπόμενη και αυτόματη συμπεριφορά. Ίσως είναι βοηθητικό να αναλύετε τις ακουστικές πληροφορίες για τον μαθητή και να ενισχύετε κάθε πληροφορία – π.χ. διδάσκω τον μαθητή να βλέπει τον ομιλητή του κοιτάζοντας ένα σημείο (αυτό μπορεί να μη σημαίνει ότι πρέπει να κάνουν βλεμματική επαφή), και να βάλουν τα χέρια τους σε μία σχεδιασμένη θέση, και να επιβραβεύω ή ενισχύω κάθε βήμα.

2.Ανάπτυξη προφορικής κατανόησης του λόγου

Η συνοδεία προφορικής γλώσσας με συναφή αντικείμενα, εικόνες και άλλα οπτικά βοηθήματα όπως προαναφέρθηκε μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση. Έμπειροι καθηγητές μαθητών με αυτισμό προτείνουν την χρήση φωτογραφιών. Όταν δουλεύεις με μαθητές με υψηλή λειτουργικότητα είναι εύκολο να υποθέτεις ότι καταλαβαίνουν τις πληροφορίες, όταν αυτοί είναι ικανοί να τις επαναλαμβάνουν. Ωστόσο, αν και μπορεί να είναι καλοί στην ανάκληση, ο μαθητής μπορεί να μην έχει κατανοήσει την σημασία της πληροφορίας. Γι αυτό, είναι σημαντικό να ελέγχουμε την κατανόηση.

3.Ανάπτυξη προφορικής έκφρασης του λόγου

Οι μαθητές ίσως χρειαστεί να διδαχθούν ότι τα πάντα στον κόσμο έχουν ένα όνομα, ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να πεις το ίδιο πράγμα κι ότι μπορούν να χρησιμοποιούν λέξεις για να επικοινωνήσουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του μαθητή είναι χρήσιμο να περιλαμβάνει καταστάσεις που να ενθαρρύνουν διαφορετικούς τύπους έκφρασης όπως:

·         Παρακλήσεις (π.χ. για φαγητό, παιχνίδια, βοήθεια).

·         Άρνηση (π.χ. για φαγητό ή για παιχνίδι, διαμαρτυρία όταν ζητείται να κάνει κάτι  ή ένδειξη όταν θέλει να σταματήσει).

·         Σχολιασμός (π.χ. τοποθετώ ταμπέλες σε εικόνες, αντικείμενα από ένα κουτί ή δραστηριότητες παιχνιδιού.

4.Ανάπτυξη των δεξιοτήτων συζήτησης

Μερικοί μαθητές ίσως είναι χρήσιμο να διδαχθούν δομημένα την ανάπτυξη της  προφορικής γλώσσας που χρειάζεται στο προφορικό και επικοινωνιακό παιχνίδι. Αυτό μπορεί να γίνει παρέχοντας δομημένες ευκαιρίες παιχνιδιού που περιλαμβάνουν τα ενδιαφέροντα του μαθητή. Το <<μοντελάρισμα>>, οι σωματικές προτροπές, τα οπτικά βοηθήματα, και η ενίσχυση μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ενισχύσουν την προσοχή, την μίμηση, την επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Επίσης, να ενθαρρύνετε επίσημες και ανεπίσημες επικοινωνιακές κοινωνικές ανταλλαγές κατά την διάρκεια της μέρας.

Οι απλές ζωγραφιές είναι μία αποδοτική στρατηγική για να διδαχθούν οι δεξιότητες μιας συζήτησης. Ένα σύνολο από συμβολικές ζωγραφιές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για βασικά σενάρια συζητήσεων, όπως ακούω, διακόπτω, δυνατές και ήσυχες λέξεις, ομιλία και σκέψεις. Τα χρώματα μπορούν να ενταχθούν για να αναπαραστήσουν το πλαίσιο συναισθημάτων. Εικόνες με λόγια επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αναπτυχθούν οι δεξιότητες της συζήτησης και της επικοινωνίας αντίστοιχες με συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια και καταστάσεις.

5. Χρήση εναλλακτικών ή ενισχυτικών επικοινωνιακών συστημάτων

Ο εκπαιδευτής μπορεί να χρησιμοποιήσει μία πληθώρα επικοινωνιακών συστημάτων ανάλογα με τις ανάγκες, τις δυνατότητες και την πρόοδο κάθε παιδιού. Για παράδειγμα, συχνά χρησιμοποιούνται η νοηματική γλώσσα, γραπτές λέξεις, γραπτές προτάσεις, σχέδια, φωτογραφίες, χειρονομίες κι αντικείμενα.

Read More

ΑΥΤΙΣΜΟΣ: Συμβουλές για καλύτερη διαχείριση της τάξης

Η διαταραχή αυτιστικού φασματος στη σχολική τάξη
1. Δομημένο, Σαφές και προβλέψιμο εκπαιδευτικό περιβάλλον

      Το περιβάλλον είναι καλό να είναι δομημένο, οργανωμένο, να παρέχει σταθερότητα και σαφήνεια, ώστε οι μαθητές να γνωρίζουν πού ανήκει κάθε τι, τί αναμένεται από αυτούς σε κάθε συγκεκριμένη κατάσταση και να γνωρίζουν τι ακολουθεί.

2.Σταθερό ημερήσιο οπτικό πρόγραμμα

       Το εξατομικευμένο πρόγραμμα για ένα μαθητή με αυτισμό πρέπει να ταιριάζει στο γενικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Χρησιμοποιήστε ποικίλες δραστηριότητες για να αποφύγετε να βαρεθεί το παιδί,  εναλλάσσετε τις ασκήσεις για να μειώνετε το άγχος και να προλαμβάνετε τις πιθανές μη επιθυμητές συμπεριφορές. Βοηθητικό μπορεί να είναι να εναλλάσσεται ο μεγάλος όγκος ασκήσεων με ευκαιρίες για ξεκούραση σε ήσυχο χώρο.

       Επιπλέον, η ενσωμάτωση φυσικής δραστηριότητας και άσκησης μέσα στη μέρα είναι βοηθητική. Όλες οι προγραμματισμένες δραστηριότητες μπορεί να αποδοθούν οπτικά και να τοιχοκολληθούν ή να τοποθετηθούν κοντά στα θρανία των μαθητών. Με αυτό τον τρόπο οι μαθητές μπορούν να δουν την αλληλουχία των δραστηριοτήτων, να κατανοήσουν αλλαγές και τι ακολουθεί κάθε φορά. Οι μαθητές βοηθούνται να χρησιμοποιούν το οπτικό πρόγραμμα αυτόνομα. Το εκπαιδευτικό προσωπικό μπορεί να οδηγεί το μαθητή στο πρόγραμμα όταν είναι η στιγμή να μεταβεί σε νέα δραστηριότητα.

 3. Περιοχές και ευκαιρίες χαλάρωσης

        Ίσως είναι χρήσιμο να ορισθεί μια ήρεμη και ήσυχη περιοχή, στην οποία θα μπορεί να πηγαίνει ο μαθητής να χαλαρώνει. Κάποιοι μαθητές με αυτισμό χαλαρώνουν με το να συμμετέχουν σε επαναληπτικές συμπεριφορές οι οποίες λειτουργούν χαλαρωτικά σε αυτούς. Σε μερικές περιπτώσεις, μαθητές που έχουν συγκεκριμένη επαναληπτική κίνηση, όπως να κουνιούνται ή άλλες στερεοτυπικές κινήσεις, μπορεί να τους δοθεί χώρος και χρόνος όπου αυτές οι κινήσεις επιτρέπονται.

4. Δημιουργία ευκαιριών ουσιαστικής επαφής με συνομήλικους που έχουν κατάλληλη κοινωνική συμπεριφορά

 Ευκαιρίες για επαφή με συνομηλίκους μπορεί να περιλαμβάνουν:

·      Ορίζω  ένα συμμαθητή του ως ‘φίλο’ για να περπατούν μαζί στον διάδρομο, για την αυλή και κατά την διάρκεια άλλων μη δομημένων δραστηριοτήτων.

·      Εναλλάσσω τους ‘φίλους’ ανά χρονικά διαστήματα και ανά δραστηριότητα.

·      Κανονίζω οι ‘φίλοι’ που υποστηρίζουν τον μαθητή να είναι από διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, χρησιμοποιώ ένα μεγαλύτερο μαθητή σε ηλικία για να υποστηρίζει τον μαθητή με αυτισμό.

·      Εμπλέκω συνομηλίκους που θα παρέχουν εξατομικευμένες οδηγίες.

·      Διευκολύνω την συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες.

·       

Read More

Ψυχοσυναισθηματικη ανάπτυξη παιδιού και παραμύθια

Η κα Βαλαμουτοπουλου και ο κος Δημητρόπουλος

Το Σαββατο 14 Μαίου 2016 στην ανακαινισμένη αίθουσα εκδηλώσεων του 33ου δημοτικού σχολείου Άνω Κυψέλης πραγματοποιήθηκε μία εκδήλωση με επίκεντρο το παιδί και την οικογένεια. 

Η ψυχολόγος, οικογενειακή Σύμβουλος Msc κα Χρυσα Βαλαμουτοπούλου ήταν προσκεκλημένη του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Σχολείου αλλά και του εξαίρετου συγγραφέα παιδικών βιβλίων κυρίου Παναγιώτη Δημητρόπουλου ο οποιος τελεί σπουδαίο έργο, βοηθώντας τα παιδιά διαθετωντας σε μεγάλους ανθρωπιστικούς συλλόγους τα έσοδα των πωλήσεων των βιβλίων του. 

Το θεμα της συγκεντρωσης μας ηταν η ψυχοθεραπευτική αξία των παραμυθιών, όπου προταθηκαν τεχνικές βιωματικης μάθησης που μπορούν να προάγουν την γνωστική , γλωσσική και ψυχοσυναισθηματική τους αναπτυξη. Επίσης, αναλύθηκε η θεματολογία του παραμυθιού "Ο μπαμπάς μου, ο ήρωας μου" η οποία αναδεικνύει την αξία της γονε'ι'κής αγάπης η οποία δεν ειναι απαραίτητα προυπόθεση βιολογικής συγγένειας.

Στο βίντεο μπορείτε να παρακολουθήσετε μέρος της ομιλίας.

Read More

"Το ταξίδι μου στον κόσμο του Αυτισμού": Μία εκ βαθέων εξομολόγηση στα Ψυχοπερπατήματα

Ένα Σαββατιάτικο απόγευμα κάπου στο κέντρο της Αθήνας, είχα την τιμή να συναντήσω από κοντά την κα Χρύσα, Νοσηλεύτρια και μαμά παιδιού με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Η συζήτηση ήταν διαφωτιστική κι ενδιαφέρουσα καθώς εστιάζει σε συμβουλές προς όλους τους γονείς, όχι μόνο εκείνων που έχουν παιδιά με ΔΑΦ. Και πού ξέρετε; Μερικές φορές, μέσα από ένα τέτοιο παιδί μπορεί να αντλήσεις αυτές τις απαραίτητες γνώσεις για τη ζωή που χρειάζεται κάθε γονέας για να ανταποκριθεί στους πολλαπλούς ρόλους που φέρει. 

Η Χρύσα ξεκινάει την συζήτηση οργανωμένα, χωρίς ιδιαίτερη ανάγκη για καθοδήγηση μέσω ερωτήσεων. Εγώ αφήνομαι σε αυτή τη δική της αυθεντική ροή. Κάπως έτσι, θα μπορέσω να καταλάβω καλύτερα πώς είναι για εκείνη η καθημερινότητα με ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού.

«Η ταμπέλα του αυτισμού δεν εξυπηρετεί σε τίποτα. Είναι καλό ν’ απαλλαγούν οι γονείς από αυτήν. Υπάρχουν τόσοι αυτισμοί, όσοι είναι κι οι αυτιστικοί. Εγω θα σου πω κάποια πράγματα για τον δικό μας, ξεχωριστό αυτισμό» ξεκαθαρίζει η Χρύσα.

Η πρώτη επαφή του γονέα με τον αυτισμό

Κάπως έτσι, ξεκινά για την Χρύσα το ταξίδι στη χώρα του Αυτισμού. Ένα ταξίδι που έφερε τα πάνω κάτω, με  πολλά ανάμεικτα και δύσκολα συναισθήματα.....

"Τα πρωτα σημάδια; Στα 2 του έτη έβλεπα ένα υπερκινητικό παιδί που τα έσπαγε όλα στο σπίτι, χωρίς καλή επικοινωνία. Αρχικά το αποδώσαμε στη ζήλια λόγω της γέννησης του αδελφού του. Επιπλέον, είχε διάφορες εμμονές και δεν έπαιζε λειτουργικά πχ. του έδινες μια μπάλα ή ένα αυτοκινητάκι και δεν ήξερε τί να κάνει. Στη συνέχεια, καταλάβαμε ότι το παιδί δεν ήταν ένα "τέρας" οπως το βλέπαμε εμείς, αλλά πως επρόκειτο για την αρχή μίας διαταραχής....».

 «Ξεκίνησα από το μηδέν, μπήκα όμως γρήγορα στο νόημα λόγω του δικού μου επιστημονικού αντικειμένου ως νοσηλεύτρια. Ξεκινήσαμε στα 3 ετη με εργοθεραπείες και μετά τα 4 μπήκε και η λογοθεραπεία. Παράλληλα, με τον σύζυγό μου ακολουθήσαμε πρόγραμμα συμβουλευτικής δυο φορές το μήνα... »

«Κάθε ειδικός ανάλογα με τη σχολή που πρεσβεύει, θα σου δώσει την δική του ερμηνεία. Το θέμα είναι να είσαι τυχερός και να "πέσεις" σ’ έναν έμπειρο αξιολογητή που θα καταγράψει την πραγματική εικόνα του παιδιού. Ως επαγγελματίας υγείας, πιστεύω ότι ένας καλός παιδίατρος μέσα από μια ολιστική προσέγγιση, είναι ο πρώτος που θα δει τα πρώιμα σημάδια της διαταραχής και θα καθοδηγήσει κατάλληλα το γονιό.      Πολλές δε φορές συνυπάρχουν προβλήματα όρασης, ακοής ή διάφορες γενετικές διαταραχές που παραπλανούν τους ειδικούς και τους δίνουν μια πλαστή εικόνα του προβλήματος. Ο γιός μου για παράδειγμα ήταν ιδιαίτερα υπερκινητικός λόγω υπερμετρωπίας και έβλεπε μόλις 1/10 απο το αριστερό του μάτι μέχρι την ηλικία των 4 ετών. Ως εκ τούτου δεν είχε και καλή βλεμματική επαφή (βασικό χαρακτηριστικό του αυτισμού).... Μόλις φόρεσε τα γυαλιά και αποκαταστάθηκε η όραση η υπερκινητικότητα μειώθηκε δραματικά. Επίσης η δυσαρθρία που τον διακρίνει λόγω της υποτονίας των μυών του στόματος είναι αποτέλεσμα μιας σπάνιας γενετικής διαταραχής που λέγεται Τρισωμία 8.

Επομένως ένας γονιός παιδιού με ΔΑΦ έχει πολλά μέτωπα να αντιμετωπίσει προκειμένου να εξαλείψει διάφορα οργανικά αίτια που δίνουν ως αποτέλεσμα  συμπτώματα Αυτισμού. Μήπως τελικά αυτή η ταμπέλα "Φάσμα του Αυτισμού" δημιουργήθηκε απο την αδυναμία των ειδικών να δώσουν μια πιο σαφή διάγνωση στα πολλαπλά προβλήματα που μπορεί να έχει ένα παιδί;"

Η επαφή με τους ειδικούς επιστήμονες

Η Χρύσα θίγει το ζήτημα της στάσης των ειδικών θεραπευτών (λογοθεραπευτές, εργοθεραπευτές, ειδικοί παιδαγωγοί, ψυχολόγοι). Παρατηρείται στον αυτισμό η ανάγκη εφαρμογής ενός αυστηρού προγράμματος συμπεριφοράς με σκοπό την οριοθέτηση του παιδιού. Ταιριάζει όμως αυτό το πρόγραμμα σε όλα τα παιδιά με αυτισμό;

            «Υπάρχουν πολλές θεραπευτικές προσεγγίσεις που μπορεί να ακολουθήσει κάποιος για να βελτιώσει την εικόνα ενός παιδιού με ΔΑΦ (ABA, TEACCH,PECS, αισθητηριακή ολοκλήρωση, μουσικοθεραπεία κλπ,κλπ-μακρύς ο κατάλογος.). Το θέμα είναι να γίνει μια πολύ καλή αξιολόγηση των δυνατοτήτων του παιδιού και ο θεραπευτής να φτιάξει ένα απόλυτα εξατομικευμένο πρόγραμμα προσαρμοσμένο 100% στις ανάγκες του.Έτσι τίθενται και οι λεγόμενοι θεραπευτικοί στόχοι. Μέσα απο μια διαδικασία ανατροφοδότησης και πάντα σε συνεργασία με το γονιό οι στόχοι πρέπει να αξιολογούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα και να τροποποιούνται ή να αλλάζουν ανάλογα με το αποτέλεσμα....."

Η Χρύσα περιγράφει μια περίπτωση στερεοτυπικής συμπεριφορας που εκδήλωσε ο γιος της στο παρελθόν θελοντας να προάγει το δικό της μήνυμα στους γονείς αλλά και τους θεραπευτες.

«Στον κήπο του λογοθεραπευτή, κάθε φορά στο τέλος της συνεδρίας ο γιος μου ήθελε να ουρεί. Αν δεν το έκανε, δεν φεύγαμε. Τον άφηνα,είχαμε μάλιστα βρει ενα συγκεκριμένο δέντρο, κάπως πιο απομακρυσμένα, για τη δουλειά αυτή.Το έκανε ένα μήνα και μετά το ξέχασε. Δίνω χώρο στην στερεοτυπία. Σεβασμός στην ιδιαιτερότητα. Το παιδί έχει αυτόν τον ρυθμό και εγώ απλά τον ακολουθώ......Η συμμόρφωση στους κοινωνικούς κανόνες έρχεται με τον καιρό, μόλις το παιδί είναι ώριμο να αφομειώσει την πληροφορία...»

«Μια άλλη φορά,ο Νικόλας ήθελε να έχει ενα αυτοκινητάκι μαζί του κατά τη διάρκεια της εργοθεραπείας. Ο θεραπευτής του είπε πως δεν μπορεί να παίξει με αυτό εκείνη τη στιγμή και τον προέτρεψε να το αφήσει αψηφώντας την ένταση που είχε αρχίσει να δημιουργείται στο παιδί και που θα κατέστρεφε τη διδακτική τους ώρα.

 Ο Νικόλας όμως δεν εννούσε κάτι τέτοιο. Ήθελε μόνο να το έχει μαζί του. Του είπα, πως απλά θέλει να το κρατάει, όχι να παίξει. Του το έβαλα στην τσέπη του, ηρέμησε, ένιωσε ασφάλεια και  συνεργάστηκε πολύ καλά με τον εργοθεραπευτή του. Έκαναν μια υπέροχη συνεδρία...»

Άραγε, νοιώθει ικανοποίηση  από τον τρόπο που γίνεται η εργο-λογοθεραπεία στα διάφορα κέντρα;

«Τα κέντρα ειδικών θεραπειών της πόλης είναι λίγο "αποστειρωμένα". Μπορείς να πεις σε ένα παιδί να σκαρφαλώσει σ’ ενα δέντρο; Εκεί, δουλεύονται όλα. Οπτικοκινητικός συντονισμός, αδρή κινητικότητα, λεπτή, όλα.... Η φύση δίνει τέτοια ερεθίσματα που μπορεί να βοηθήσει πολύ, αρκεί να έχεις διάθεση, να έχεις εξοικειωθεί με αυτήν και να μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις χιλιάδες ευκαιρίες που δίνει για μάθηση. Η καλύτερη πχ αισθητηριακή ολοκλήρωση συμβαίνει στην άμμο το καλοκαίρι, εκεί στην ακροθαλασσιά....»

 Η Χρύσα απευθύνεται πάλι άμεσα στους γονείς και προτρέπει: «Τα αδέλφια είναι οι καλύτεροι εργοθεραπευτές. Να μη μένετε μ’ ενα παιδί, αυτά που θα του μάθει ο αδελφός του, δεν θα τα μάθει πουθενά αλλού. Κανείς δεν θα τον χτυπήσει και δεν θα του αρπάξει το παιχνίδι με τον τρόπο που θα γίνει στο σπίτι. Το παιδί μαθαίνει έτσι για την αδικία, τον ανταγωνισμό, αλλά και την ευγενή άμιλα, τη δίκαιη μοιρασιά, τη συντροφικότητα, την αγάπη και για όλα όσα υπάρχουν μέσα στη ζωή.»

Ψάχνοντας πλαίσια ενίσχυσης της κοινωνικότητας του παιδιού

«Θέλαμε να βρούμε μια δραστηριότητα που θα ενδυνάμωνε τον Νικόλα κοινωνικά και σωματικά. Μας έδιωξαν από δυο πλαίσια κολύμβησης διότι ήταν λέει πολύ ζωηρός και ετίθεντο θέματα ασφάλειάς του, καθώς δεν μπορούσε να ακολουθήσει τους κανόνες. Μετά από κανά δίμηνο, πήγαμε στο κοντινό κολυμβητήριο του Δήμου. Έκανε κι εκεί ένα δοκιμαστικό, ενημέρωσα βέβαια πρώτα τη δασκάλα για τα θέματα του παιδιού (οτι δηλ.η επικοινωνία είναι δυσχερής-ο Νικόλας ήταν τότε 4χρ και μιλούσε ελάχιστα). Η απάντηση ήταν και πάλι αρνητική, του έδωσε ωστόσο μια δεύτερη ευκαιρία για ένα ακόμη δοκιμαστικό.

Στο σπίτι ζητήσαμε από τον Νικόλα την επόμενη φορά να ακολουθεί τις οδηγίες της δασκάλας, διαφορετικά δεν θα ξαναπήγαινε στην πισίνα που τόσο πολύ του άρεσε. Την ημέρα του δεύτερου δοκιμαστικού βρέθηκε στην ομάδα κι  ένα άλλο παιδί που ήταν 10 φορές πιο ζωηρό κι έτσι ο Νικόλας φάνηκε πιο βολικός. Η απάντηση της δασκάλας αυτή τη φορά ήταν θετική!

 Όλο τον χειμώνα λοιπόν πήγαινε κολυμβητήριο μέχρι που μετά απο 6 μηνες τον έβαζαν μπροστάρη να δίνει το σύνθημα στα άλλα παιδιά να τον ακολουθούν. Στους τελευταίους αγώνες έφερε την πρωτιά. Ενιωσε μεγάλη αποδοχή...»

« Ο γονιός πρέπει να έχει πείσμα και υπομονή διότι είναι ο μόνος που ξέρει τις πραγματικές δυνατότητες του παιδιού του. Να αναζητά πάντα τη μία και μοναδική ευκαιρία εστω και αν αυτό απαιτεί πόνο......»

Το σχολείο και το εκπαιδευτικό προσωπικό

Στη συνέχεια, η Χρύσα αναφέρεται στο θέμα του σχολείου και του εκπαιδευτικού συστήματος στα πλαίσια της Ειδικής Αγωγής, όπως αυτό εφαρμόζεται σήμερα. «Κάποιοι δάσκαλοι συνεργάζονται, κάποιοι δεν ασχολούνται ιδιαίτερα. Τα τμήματα ένταξης λειτουργούν πολύ καλά, δεν συμφωνώ όμως το παιδί να βγαίνει έξω από την ομάδα αν δεν υπάρχει λόγος. Αυτό άλλωστε είναι και το νόημα της ένταξης, η πλήρης ενσωμάτωση των παιδιών αυτών στη μεγαλύτερη "νευροτυπική" ομάδα. Ως προς το θέμα της παράλληλης στήριξης, νοιώθω πως είναι μία διαδικασία που οταν γίνεται σωστά και χωρίς καθυστερήσεις μέσα στη σχολική χρονιά μπορεί να βοηθήσει. Από την άλλη, στα ειδικά σχολεία χρειάζεται να γίνεται κατηγοριοποιήση ανάλογα με τη βαρύτητα. Αυτά τα πράγματα στο εξωτερικό είναι αυτονόητα. Δυστυχώς, η ειδική παιδαγωγική στην Ελλαδα είναι πολύ πίσω....»

Τρόποι οικονομικής και ψυχοσυναισθηματικής αποσυμπίεσης της οικογένειας

«Είμαστε δυο γονείς μισθωτοί, αλλα δεν χρειάζονται εκατομμύρια για να κάνεις τα απαραίτητα ώστε το παιδί να έχει την ειδική φροντίδα που χρειάζεται. Φτιάχνεις την καθημερινότητα σου έτσι, ώστε να εξοικονομείς ενέργεια και χρόνο. Για παράδειγμα, μετακομίσαμε απέναντι από τη δουλειά μου, πήρα γυναίκα εσωτερική στο σπίτι χωρίς απαγορευτικό κόστος που αναλαμβάνει τις εργασίες του σπιτιού και τη φύλαξη των 3 παιδιών μου. Έτσι, δεν έχεις την εγνοια, να μαγείρεψω,να  σκουπίσω να σιδερώσω, πρεπει να δουλεψω και να κοιμηθω ενα 8ωρο....

Το παιδιά με ΔΑΦ άλλωστε δικαιούνται επίδομα ανάλογο του ποσοστού αναπηρίας τους που συνήθως ξεκινά από 67%. Αυτό το επίδομα χρειάζεται να το πάρουν όλοι οι γονείς γιατι τονώνει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό μαζί με τα χρήματα από το ασφαλιστικό ταμείο για τις θεραπείες. Κάποιοι γονείς λόγω "ταμπού" αρνούνται να πάρουν το επίδομα αυτο γιατί δεν θέλουν το παιδί τους να έχει χαρτί αναπηρίας. Μα, γιατί; Ο καθημερινος ρατσισμός δεν τους ενοχλεί; Ενοχλεί το χαρτί; Το επίδομα αναπηρίας μπορεί να ανοίξει κάποιες διεξόδους απαραίτητες για την αποσυμπίεση της οικογένειας.»

Τί συμβαίνει, όμως με την ψυχολογία του γονέα; Πόσο επιβαρύνεται και τί χρειάζεται για να μπορέσει να βρει την ψυχική του ισορροπία; Η Χρύσα με χειμαρρώδη και συναισθηματικό λόγο, προτάσσει την ανάγκη ψυχολογικής θωράκισης του γονέα.

«Πάνω από το 50 % της θεραπείας του παιδιού είναι η θεραπεία του γονιού. Ο αγχωμένος γονιός δεν μπορεί να προσφέρει αποτελεσματικά στο παιδί με ΔΑΦ, ο καταθλιπτικός ούτε. Χρειάζεται να τα έχεις λύσει αυτά.

Ειδικά στον αυτισμό, βοηθάει πολύ η ευελιξία του γονέα. Στον αυτισμό υπάρχει κάποιου είδους "ακαμψία"στη συμπεριφορά, μήπως όταν κι ο γονιός είναι "άκαμπτος", αυτό επιδεινώνει την κατάσταση του παιδιού; Ας αναρωτηθούμε, λίγο...

 Οι προσδοκίες μου για το παιδί έχουν εκμηδενιστεί ή καλύτερα θα έλεγα, έχουν τροποποιηθεί. Απλά, επειδή αυτό είναι ασυμβίβαστο τη μητρική μου φύση, χρειάστηκα ατομικό ψυχοθεραπευτικό πρόγραμμα. Έτσι, με τα χρόνια τα πράγματα πήραν το δρόμο τους.....»

 «Ο γονιός χρειάζεται να είναι χαλαρός, να έχει κάνει την προσωπική του πορεία,να ζεί χωρίς απωθημένα. Όταν περιμένεις ότι ο ερχομός ενός παιδιού θα σου φέρει την ευτυχία και είσαι γαντζωμένος σε αυτό , έχει χάσεις ήδη το παιχνίδι. Χρειάζεται να ‘χεις κάνει τον κυκλο της προσωπικής σου ανάπτυξης, να μην έχεις ζήσει μια ζωή στερημένη, διότι μετά τα προβλήματα διογκώνονται και έρχονται τα διαζύγια. Οι περισσότεροι γονείς παιδιών με ΔΑΦ ζουν χωριστά.

Γενικά, χρειάζεται να έχει προηγηθεί πολλή δουλειά με τον εαυτό σου. Η ατομική ψυχοθεραπεια με βοήθησε ώστε να μπουν όλα στη θέση τους. Επίσης, οι φίλοι, η κοινωνική συναναστροφή και η γυμναστική είναι απαραίτητα στοιχεία της καθημερινότητάς μου. Δεν διανοούμαι να ζήσω χωρίς το "στηρικτικό μου πλαίσιο".

Η σχέση μεταξύ των αδελφών κι η οριοθέτηση της συμπεριφοράς τους

«Τα αδέλφια του Νικόλα δεν έχουν καμία δουλειά στο να τον φροντίσουν. Δεν μπορεί να  αναλάβουν ευθύνες περαιτέρω από αυτές που τους αναλογούν. Η φροντίδα παιδιού με ΔΑΦ είναι αποκλειστική ευθύνη των γονιών.

 «Η μεταχείριση των παιδιών μου είναι ισότιμη. Οι τιμωρίες, όμως δεν μπορεί να είναι οι ίδιες. Τα ένστικτα στα παιδιά με αυτισμό είναι κατά κάποιο τρόπο "αρχέγονα", δεν είναι και τόσο εκλεπτυσμένα. Χρειάζονται όρια αυστηρά τα οποία όμως μπαίνουν με εναν διπλωματικό θα έλεγα τρόπο και ποτέ πάνω στην "εκρηξη". Η μίμηση και η διαρκής  επανάληψη μέσω της καθημερινής ρουτίνας είναι τρόποι που αποδίδουν πολύ καλά στον Νικόλα.

Το σημαντικό μήνυμα προς όλους τους γονείς

«Η αγάπη, η άνευ όρων αποδοχή και μια μονίμως ανοιχτή αγκαλια είναι οτι καλύτερο μπορείς να δώσεις σε ένα παιδί με ΔΑΦ. Όταν αγχωθείς και αρχίσεις και κρίνεις εσύ το παιδί σου ή το χειρότερο, το απομονώσεις γιατί σου χαλάει την "κοινωνική εικόνα", τότε πώς αυτό θα βγει στην κοινωνία να παλέψει;»

«Οι γονείς ας εμπιστεύονται το ένστικτό τους και ας λειτουργούν με ευελιξία και θετική σκέψη πάνω στο θέμα αυτό. Να μη "κολλάνε" στην ταμπέλα του αυτισμού και να προσπαθούν να γίνουν οι ίδιοι θεραπευτές του παιδιού τους....»

 «Η ζωή είναι ωραία αρκεί να σκέφτεσαι απλά. Για το εδώ και τώρα. Να παίρνεις χαρά από τα απλά καθημερινά. Ο αυτισμός μπορεί εύκολα να σε"καταπιεί".Η αλήθεια είναι πως απο ένα παιδί με ΔΑΦ αργείς να πάρεις χαρά. Όταν όμως αυτό συμβεί, πιστέψτε με, πρόκειται για ένα κορυφαίο συναίσθημα...»

Ευχαριστώ ολόψυχα την κα Χρύσα, Νοσηλεύτρια και μητέρα του μικρού Νικόλα, που δέχτηκε να μοιραστεί τα προσωπικά της βιώματα και να γίνει με τη σειρά της ένας φάρος που μας καλεί για αλλαγή της προσωπικής μας στάσης απέναντι στην ίδια τη ζωή. Καλή συνέχεια Χρύσα σε αυτό το υπέροχο ταξίδι της ζωής σου!

Read More

Τα οπτικά βοηθήματα στην εκπαίδευση παιδιών στο Φάσμα του Αυτισμού

Η προσέγγιση που συστήνεται κυρίως για τη διδασκαλία των μαθητών με αυτισμό είναι η χρήση οπτικών βοηθημάτων. Συνήθως, οι μαθητές παρουσιάζουν σχετικά δυνατές επιδόσεις στη σκέψη του πραγματικού και χειροπιαστού, στη μηχανική αποστήθιση και στην κατανόηση των οπτικοχωρικών σχέσεων ενώ διαφαίνονται δυσκολίες στην αφηρημένη σκέψη, στην κοινωνική γνώση,  στην επικοινωνία και στην προσοχή. Τα γραπτά και οπτικά βοηθήματα μπορούν συχνά να βοηθήσουν το μαθητή να μάθει, να επικοινωνεί και να αναπτύξει αυτοέλεγχο.

Το οπτικό είναι από τα ασφαλέστερα και τα δυνατότερα συστήματα εκμάθησης του παιδιού. Από την στιγμή λοιπόν που το παιδί δυσκολεύεται στην επικοινωνία του, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας μέσω οπτικών βοηθημάτων. Ο πιο άμεσος τέτοιος τρόπος είναι το Pecs (Picture Exchange Communication System). Το PECS αναπτύχθηκε ως ένα συγκεκριμένο πακέτο εκπαίδευσης σε ενισχυτική εναλλακτική επικοινωνία που απευθύνεται σε παιδιά και ενήλικες με αυτισμό που δεν έχουν λόγο και άλλες επικοινωνιακές δεξιότητες προκειμένου να εκκινήσουν την επικοινωνία. Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς, σε άτομα που φροντίζουν παιδιά με αυτισμό και στους γονείς τους, οπότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πολλά διαφορετικά πλαίσια. Απώτερος σκοπός του προγράμματος είναι να μάθουν τα παιδιά να κάνουν σχόλια και να απαντούν ευθέως σε ερωτήσεις. Το PECS μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό εάν συνδυαστεί κατάλληλα με άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα όπως το TEACCH που χρησιμοποιεί εικόνες εδώ και πάρα πολλά χρόνια για να βοηθήσει τα παιδιά που δεν έχουν λόγο και απετέλεσε ουσιαστικά το εφαλτήριο για την ανάπτυξη του PECS. 

Η συνεισφορά των οπτικών βοηθημάτων:

Οργάνωση χρόνου του μαθητή (ημερήσια προγράμματα, λίστες δραστηριοτήτων, ημερολόγια)

Κατευθυντικές οδηγίες για το μαθητή (οπτική επίδειξη των δραστηριοτήτων της τάξης)

Κατανόηση  της οργάνωσης του περιβάλλοντος (ετικέτες στα αντικείμενα, στις συσκευασίες, στις λίστες, στα γραφήματα και στα μηνύματα)

Ενίσχυση της κατάλληλης συμπεριφοράς και κοινωνικών δεξιοτήτων  (οπτικοποίηση κανόνων που σηματοδοτούν τη ρουτίνα)

 

Ένα από τα πλεονεκτήματα της χρήσης των οπτικών βοηθημάτων είναι ότι οι μαθητές μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν για όσο χρειάζονται προκειμένου να επεξεργαστούν μία πληροφορία.  Αντίθετα, η προφορική πληροφορία είναι παροδική:  εφόσον ειπωθεί μια φορά, το μήνυμα δεν είναι πλέον προσβάσιμο. Επιπροσθέτως, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στους μαθητές που έχουν δυσκολία στην επεξεργασία της γλώσσας γιατί χρειάζονται περισσότερο χρόνο για αυτοματοποίηση των νέων συμπεριφορών. Τέλος, ενδέχεται να είναι δύσκολο να αποκλείσουν  λιγότερο σημαντικά ερεθίσματα του ευρύτερου περιβάλλοντός τους.  Γενικά, η χρήση οπτικών βοηθημάτων καθιστά ικανό το άτομο να επικεντρωθεί στο μήνυμα.

Τα οπτικά βοηθήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ποικίλους τρόπους μέσα στην τάξη ωστόσο για να είναι επιτυχή, θα πρέπει το επίπεδο πολυπλοκότητας τους να προσαρμόζεται στο επίπεδο κατανόησης του κάθε μαθητή, τις ικανότητές του αλλά και τις αντιδράσεις του. Δηλαδή, το να χρησιμοποιήσει κάποιος απλά γραμμές, όταν ο μαθητής χρειάζεται έγχρωμες φωτογραφίες προκειμένου να κατανοήσει, θα οδηγήσει στη ματαίωση όλων των εκπαιδευτικών στόχων.

Χρειάζεται να θυμόμαστε πώς η  απάντηση στην ερώτηση «ποια εκπαιδευτική αντιμετώπιση θεωρείται αποτελεσματική στην περίπτωση του αυτισμού» έγκειται στη κατανόηση της ίδιας της αναπτυξιακής διαταραχής.  Δεν υπάρχει μια προσέγγιση,  μια αντιμετώπιση,  μια συνταγή για όλα τα παιδιά στο φάσμα.  Δεν υπάρχει πανάκεια σε ό,τι αφορά την εκπαιδευτική προσέγγιση.  Μελέτες υποστηρίζουν ότι το εκπαιδευτικό σχέδιο είναι αποτελεσματικότερο εφόσον σχεδιάζεται στηριζόμενο στην κατανόηση του Αυτιστικού Φάσματος και εξατομικευμένα για το κάθε παιδί λαμβάνοντας υπόψιν ότι όλα τα παιδιά εμφανίζουν χαρακτηριστικά που δεν φαίνονται ίδια.  Η ένταση και η φύση της διαταραχής διαφέρει και η αλληλεπίδραση τους έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση ποικίλων κλινικών εκφράσεων. Kαμία μέθοδος για τη διδασκαλία των μαθητών με αυτισμό δεν είναι επιτυχής για όλους τους μαθητές. Στον αυτισμό, είναι ανάγκη να ακολουθείται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης για κάθε μαθητή βασισμένο στις ανάγκες του και τις δυνατότητές του. Επιπλέον, οι ανάγκες των μαθητών τείνουν να αλλάζουν με το χρόνο, γι αυτό οι δάσκαλοι καλούνται να δοκιμάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ανά διαστήματα ακόμη και στον ίδιο μαθητή.

Read More

Το Συνδρομο ΔΕΠ-Υ (Διάσπαση Προσοχής/Υπερκινητικότητα) στα παιδιά: Συμβουλές για γονείς,εκπαιδευτικούς,ειδικούς θεραπευτές

Μαρία Ιγνατίου, M.Sc.

Λογοθεραπεύτρια

Μετεκπαιδευθείσα στην Αγγλία, City University London 

Επιστημονική Υπεύθυνη 

Διεπιστημονικού Κέντρου Ηπείρου

www.diepistimoniko.gr

Το παιδί μου είναι 5 χρονών και παρουσιάζει καθυστέρηση την ομιλία του. Μπορεί να φταίει η διάσπαση προσοχής του; 

Σίγουρα η καθυστέρηση σε αυτή την ηλικία θα πρέπει να αξιολογηθεί και να εντοπιστούν οι αιτίες. Η ΔΕΠΥ έχει αναφερθεί ότι πολύ συχνά συνυπάρχει με προβλήματα στην εξέλιξη του λόγου και σε κάποιο βαθμό μπορεί να επηρεάζει την  εξέλιξη της ομιλίας σε ένα παιδί κυρίως σε μικρότερες ηλικίες. Στην ηλικία όμως των 5 ετών και ανάλογα με την μορφή και τα χαρακτηριστικά της καθυστέρησης αυτής μπορεί να γίνει πλήρης αξιολόγηση της ανάπτυξης του λόγου και επιπλέον η ΔΕΠΥ από μόνη της δεν εκφράζεται με συμπτώματα καθυστέρησης στην ομιλία και το λόγο.  

Στο σχολείο, η κόρη μου είναι αντιδραστική κι ανυπάκουη απέναντι στον δάσκαλο, με αποτέλεσμα να έχει χαμηλές μαθησιακές επιδόσεις. Υπάρχει περίπτωση να έχει ΔΕΠ-Υ; 

 Για να μπορούμε να μιλάμε για ΔΕΠΥ σε ένα παιδί θα πρέπει αυτές οι συμπεριφορές αρχικά να παρουσιάζονται και σε άλλα περιβάλλοντα και με άλλους ανθρώπους και όχι μόνο με ένα συγκεκριμένο άτομο. Ωστόσο θα πρέπει να εξεταστούν και άλλες παράμετροι ώστε να μπορούμε να συνδυάσουμε αυτές τις συμπεριφορές με χαμηλές μαθησιακές επιδόσεις.

Ο γιος μου έχει διάγνωση ΔΕΠ-Υ. Πώς μπορώ να τον βοηθήσω κατά τη μελέτη μαθημάτων του στο σπίτι;

Το κάθε παιδί είναι ξεχωριστό και χρειάζεται το δικό του εξατομικευμένο πρόγραμμα. Ωστόσο κάποιες συμβουλές που θα μπορούσαν να βοηθήσουν την μελέτη στο σπίτι είναι να δημιουργείται χώρος μελέτης στο σπίτι με προκαθορισμένες ώρες και ρουτίνες για μελέτη, χρήση ημερολογίου που θα αναγράφονται οι καθημερινές δραστηριότητες του παιδιού, οι οδηγίες που απευθύνετε στα παιδιά θα πρέπει να είναι σύντομες και ξεκάθαρες, συχνά διαλείμματα, όρια, κανόνες, έλεγχο και δομημένες συμπεριφορές.

Είμαι εκπαιδευτικός σε γενικό σχολείο και δυσκολεύομαι πολύ να οριοθετήσω στην ταξη τη συμπεριφορα ενός μαθητή μου με έντονη υπερκινητικότητα και διάσπαση προσοχής. Τί μπορώ να κάνω; 

Ο εκπαιδευτικός θα μπορούσε να κάνει κάποιες μικρές αλλαγές μέσα στην τάξη αλλά και στην διαχείριση των παιδιών ώστε να διευκολυνθεί το έργο του. Ωστόσο σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να στιγματιστεί και να περιθωριοποιηθεί ο εν λόγω μαθητής. Κάποιες συμβουλές θα μπορούσαν να είναι οι εξής. Η θέση του παιδιού να είναι κοντά στο γραφείο του δάσκαλου. Να αποφεύγονται τα εξωτερικά ερεθίσματα. Να μην κάθεται το παιδί κοντά σε συστήματα κλιματισμού, πόρτες, παράθυρα κ.λπ. Να αποφεύγονται οι πολλές και γρήγορες μεταβάσεις από μια δραστηριότητα σε άλλη. Να αναρτώνται οι κανόνες σε περίοπτο μέρος. Προσπάθεια οι δραστηριότητες να γίνονται πιο ενδιαφέρουσες. Διοχέτευση της υπερκινητικότητας του παιδιού σε αποδεκτά κανάλια.

Το παιδί μου δυσκολεύεται να είνα ήσυχο στην τάξη, μιλάει αδιάκοπα, δεν συγκεντρώνεται και σηκώνεται συχνά από την καρέκλα. Μου είπαν ότι χρειάζεται παράλληλη στήριξη. Πώς θα μπορούσε να βοηθήσει αυτό; 

Η παράλληλη στήριξη θα μπορούσε να βοηθήσει περισσότερο βοηθητικά ως προς τη συμπεριφορά του παιδιού. Δηλαδή ο εκπαιδευτικός θα ήταν σαν φυσικός καθοδηγητής και το «μοντέλο» μίμησης και ενίσχυσης του παιδιού ώστε να του δίνει μια συχνή υπενθύμιση. Στόχος της είναι να καταφέρει ο μαθητής να ενταχθεί στη σχολική τάξη χωρίς να χρειάζεται πάντα κάποιον  καθοδηγητή.

Είμαι λογοθεραπεύτρια κι έχω έναν μαθητή με ΔΕΠ-Υ. Πώς θα μπορούσα να οργανώσω καλύτερα την ώρα της ατομικής συνεδρίας λογοθεραπείας του παιδιού ώστε ο χρόνος να είναι πιο παραγωγικός;

Στην λογοθεραπεία θα πρέπει αρχικά να αξιολογηθούν οι ανάγκες του παιδιού και με βάση αυτές να δημιουργηθεί ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο. Στις αρχικές συνεδρίες αυτό που θα βοηθούσε ένα λογοθεραπευτή θα ήταν μια καλά οργανωμένη και δομημένη συνεδρία, με συχνά διαλείμματα. Η επιβράβευση θα πρέπει να είναι συχνή και να αλλάζει όταν κρίνεται αναγκαίο. Μέχρι το παιδί να μπει σε ένα πρόγραμμα θα μπορούσε η αίθουσα συνεδρίας να έχει λίγα ερεθίσματα, ωστόσο αυτό με την πάροδο του χρόνο θα πρέπει να αλλάξει καθώς το παιδί θα πρέπει να γενικεύει τις δεξιότητες του. Ας μην ξεχνάμε ότι ο κόσμος μας είναι γεμάτος από ερεθίσματα!  

Ευχαριστώ πολύ την κα Μαρία Ιγνατίου για τη συνεργασία και την παραχώρηση απαντήσεων στις ερωτήσεις των αναγνωστών της ιστοσελίδας. 

Read More

Η σημασία της παράλληλης στήριξης των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

Φώτης Παπαναστασίου

Ειδικός Παιδαγωγός

MSc Σχολική Ψυχολογία

www.eidikospaidagogos.gr

Τί ακριβώς σημαίνει "παραλληλη στήριξη στο γενικό σχολείο"και  σε ποιά παιδιά αναφέρεται;

Στόχος της παράλληλης στήριξης είναι ο μαθητής σταδιακά να αυτονομηθεί ως παρουσία στη συνήθη σχολική τάξη ώστε να μην απαιτείται ο εκπαιδευτικός να παρευρίσκεται στο σύνολο των ωρών της σχολικής τάξης. Η παράλληλη στήριξη παρέχεται ως ενισχυτικός και ενταξιακός θεσμός της παιδαγωγικής πράξης και της μαθησιακής διαδικασίας και δεν έχει σε καμία περίπτωση χαρακτήρα φύλαξης του παιδιού ή εξυπηρέτησης στην καθημερινή διαβίωση.
Παράλληλη στήριξη δέχεται κάθε μαθητής με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εφ’ όσον μπορεί ν’ ανταποκριθεί στο αναλυτικό πρόγραμμα της τάξης φοίτησής του καθώς και σε κάθε εκδήλωση σχολικής διαδικασίας. Μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θεωρούνται όσοι για ολόκληρη ή ορισμένη περίοδο της σχολικής τους ζωής εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες μάθησης εξαιτίας αισθητηριακών, νοητικών, γνωστικών, αναπτυξιακών προβλημάτων, ψυχικών και νευροψυχικών διαταραχών οι οποίες, σύμφωνα με τη διεπιστημονική αξιολόγηση, επηρεάζουν τη διαδικασία της σχολικής προσαρμογής και μάθησης. Στους μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες συγκαταλέγονται ιδίως όσοι παρουσιάζουν νοητική αναπηρία, αισθητηριακές αναπηρίες όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες με χαμηλή όραση), αισθητηριακές αναπηρίες ακοής (κωφοί, βαρήκοοι), κινητικές αναπηρίες, χρόνια μη ιάσιμα νοσήματα, διαταραχές ομιλίας-λόγου, ειδικές μαθησιακές δυσκολίες όπως δυσλεξία, διαταραχή ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα, διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, ψυχικές διαταραχές και πολλαπλές αναπηρίες. Στην κατηγορία μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν εμπίπτουν οι μαθητές με χαμηλή σχολική επίδοση που συνδέεται αιτιωδώς με εξωγενείς παράγοντες, όπως γλωσσικές ή πολιτισμικές ιδιαιτερότητες.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η δυνατότητα του μαθητή να παραμείνει στην τάξη και στο σχολείο χωρίς υποστήριξη για διάστημα ίσο με το μισό του πρωινού ωραρίου. Για τον λόγο αυτό υποβάλλεται εισήγηση από την ΕΔΕΑΥ ή αν δεν υπάρχει από τον σύλλογο διδασκόντων μέσω του Διευθυντή του σχολείου σε συνεδρίαση ειδικά για τον σκοπό αυτό, προς το οικείο ΚΕΔΔΥ. Εξαίρεση σε αυτό μπορούν να αποτελούν το Νηπιαγωγείο, η Α΄ και η Β΄ τάξη του Δημοτικού εφόσον το ΚΕΔΔΥ έχει απολύτως δικαιολογημένα εισηγηθεί κάτι τέτοιο.
Παράλληλη στήριξη μπορούν να διεκδικήσουν εκείνα τα παιδιά που η αναπηρία τους και οι ειδικές εκπαιδευτικές τους ανάγκες έχουν πιστοποιηθεί από τον αρμόδιο φορέα Κ.Ε.Δ.Δ.Υ., Ιατροπαιδαγωικό, Δημόσιο νοσοκομείο.

Κατά πόσο βοηθάει η εφαρμογή της παράλληλης στήριξης μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην προώθηση της συμπερίληψης τους στο γενικό σύνολο  ;

Η παράλληλη στήριξη ως θεσμός βοηθάει στην προώθηση της συμπερίληψης του μαθητή στο γενικό σύνολο μόνο όταν γίνεται με τρόπο μεθοδικό κι οργανωμένο. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο απαιτείται η συνεργασία όχι μόνο των δύο εκπαιδευτικών της τάξης αλλά ολόκληρου του σχολικού πλαισίου κι όσων εμπλέκονται άμεσα με τον μαθητή. Σε κάθε άλλη περίπτωση η εφαρμογή της παράλληλης στήριξης δεν μπορεί να επιτύχει τους εκπαιδευτικούς στόχους της και πολλές φορές καταλήγει να έχει τη μορφή απλής φύλαξης.
 

Μερικές φορες, η συνεργασία με τον δάσκαλο της τάξης δεν ειναι εύκολη. Τι συμβουλεύετε τους εκπαιδευτές της παράλληλης στήριξης σε αυτή την περίπτωση;

Η επιτυχία ή αποτυχία ανάπτυξης ενός υγιούς κλίματος συνεργασίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι η από κοινού «ιδιοκτησία», δηλαδή ότι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες για θέµατα σχετικά µε την από κοινού χρήση της τάξης, τους στόχους του προγράµµατος, το εποπτικό υλικό, την ευθύνη και σχετικά µε θέµατα που αφορούν τους µαθητές. Η τάξη θα πρέπει να θεωρηθεί ως κοινή και όχι ότι ένας εκπαιδευτικός επισκέπτεται την τάξη του άλλου.
Ένας άλλος παράγοντας είναι η ισοτιµία στη σχέση ανάµεσα στους δύο εκπαιδευτικούς. Πιο συγκεκριµένα, οι εκπαιδευτικοί στην τάξη θα πρέπει να µοιράζονται τη δύναµη και το έργο τους δίκαια.
Πολύ σημαντικός παράγοντας είναι επίσης και το κατά πόσο ο κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να αναπτύξει ικανότητες συνεργασίας ή κατά πόσο είναι εξοικειωμένος με το να συνεργάζεται.
Ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης καλό θα είναι να αποφεύγει τις προσωπικές συγκρούσεις και διενέξεις με τον εκπαιδευτικό της τάξης. Αν είναι η πρώτη φορά που ο εκπαιδευτικός της τάξης καλείται να συνεργαστεί, θα πρέπει να του δώσει το χρόνο να προσαρμοστεί χωρίς να εμμένει να εφαρμόσει πρακτικές και τεχνικές που δεν του είναι οικείες. Η εναλλαγή των ρόλων θα πρέπει να γίνεται με απόλυτη συνεννόηση και συγκατάθεση και των δύο πλευρών.
Αν η μεταξύ τους σχέση επηρεάζει την επίδοση των παιδιών και την επίτευξη των εκπαιδευτικών στόχων, καλό θα είναι να ενημερώσει τον Διευθυντή του σχολείου ή/και να καλέσει το Σύμβουλο Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης για να τους βοηθήσει στη μεταξύ τους σχέση.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να διατηρούν όλη τους την προσοχή στις ανάγκες των παιδιών και να μην ξεχνούν ότι ο σκοπός της εκπαιδευτικής τους παρέμβασης είναι η υποστήριξη και η ουσιαστική ενσωμάτωση κι αυτονομία του μαθητή στο σχολικό πλαίσιο.
 

Ποιός πιστεύετε ότι ειναι καλό να είναι ο πρωταρχικός στόχος των εκπαιδευτών παράλληλης στήριξης σε σχέση με την ενίσχυση του μαθητή τους;

 
Ο πρωταρχικός στόχος των εκπαιδευτικών παράλληλης στήριξης είναι η όσο το δυνατόν αυτονόμηση του μαθητή. Ο μαθητής θα πρέπει να μάθει να λειτουργεί αυτόνομα τόσο σε μαθησιακό επίπεδο όσο και σε κοινωνικό. Σε καμία περίπτωση ο μαθητής δε θα πρέπει να νιώθει εξαρτημένος από τον εκπαιδευτικό παράλληλης στήριξης για να μπορέσει να σταθεί και να ανταποκριθεί στο σχολικό πλαίσιο. 

Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, ο εκπαιδευτής πώς μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί με αυτισμό;

Το αυτιστικό παιδί στο διάλειμμα συνήθως παρουσιάζει δύο συμπεριφορές που πολλές φορές το δυσκολεύουν στις διαπροσωπικές του σχέσεις με τους συμμαθητές του. Μπορεί να είναι απομονωμένο, να μην παίζει με τα άλλα παιδιά και πολλές φορές να μην τα προσεγγίζει καθόλου. Καλό θα είναι λοιπόν ο εκπαιδευτικός να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει πιθανές φιλίες που έχει εντοπίσει μέσα στην τάξη. Από την άλλη το αυτιστικό παιδί ίσως να γίνεται κυριαρχικό στο παιχνίδι, να προσεγγίζει τους συμμαθητές του με λάθος τρόπο και να είναι αδέξιο στους χειρισμούς του. Καλό θα είναι ο εκπαιδευτικός να γίνει ένα άτομο αναφοράς  για το αυτιστικό παιδί στην αυλή κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, στο οποίο θα μπορεί να απευθύνεται όποτε το έχει ανάγκη για να τον ηρεμήσει ή να τον καθοδηγήσει. Μπορεί να ενημερώσει το παιδί για το ποιες συμπεριφορές είναι επιτρεπτές και ποιες όχι. Όταν του ζητείται να μην εμφανίζει μια συμπεριφορά, θα πρέπει να του δίνονται εναλλακτικές και πιο αποδεκτές λύσεις για να εφαρμόσει. Καλό θα είναι να επιβραβεύεται η επιθυμητή συμπεριφορά όταν παρατηρείται και να μην γίνεται ιδιαίτερη αναφορά όταν εμφανίζεται η ανεπιθύμητη.
Σε κάθε περίπτωση ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ακολουθεί τους ρυθμούς του παιδιού και να αφουγκράζεται τις ανάγκες του. Δε θα πρέπει να παρασύρεται από προσωπικές αντιλήψεις και να δίνει στο παιδί το χρόνο και το χώρο που χρειάζεται.
 
Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στηριξης να εμπλουτίζει τον ρόλο του κατά την άσκηση των καθηκόντων του σε σχέση και με τους υπόλοιπους μαθητές της τάξης ώστε να είναι περισσότερο παραγωγικός για το σύνολο;

 
Ο εκπαιδευτικός παράλληλης στήριξης δεν θα πρέπει να κάθεται αποκλειστικά δίπλα στον μαθητή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Καλό θα είναι, εκτός από την παροχή υποστηρικτικής διδασκαλίας κυρίως στο παιδί με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, να περιέρχεται ταυτόχρονα στην τάξη και να βοηθά και άλλα παιδιά που έχουν ανάγκη. Σε απόλυτη συνεννόηση με τον εκπαιδευτικό της τάξης εναλλάσσονται οι ρόλοι τους και τον βοηθά στο σχεδιασμό της διδασκαλίας. Σε μια φωτογραφία ενός στιγμιότυπου της τάξης δε θα πρέπει να φαίνεται ποιος είναι ο εκπαιδευτικός της τάξης και ποιος ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης. Καλό θα είναι επίσης σε συνεργασία με την εκπαιδευτικό της τάξης να εισηγείται και να υλοποιεί σχέδια εργασίας με στόχο το σεβασμό της διαφορετικότητας. Θα πρέπει να έχει ενεργό ρόλο μέσα στη σχολική τάξη ώστε να καλύπτει τις ανάγκες του συνόλου των μαθητών.

Ευχαριστώ θερμά τον ειδικό παιδαγωγό κύριο Φώτη Παπαναστασίου για την παραχώρηση της συνέντευξης.

Read More